Bahar-yaz mövsümü gələndə milyonlarla insan allergiya ilə üzləşir. Çiçək tozu, toz, heyvan tükü və müxtəlif qida məhsulları bədəndə allergik reaksiyalar yaradır. Allergiya zamani ne etmeli — bu sual bahar aylarında ən çox axtarlan suallardan biridir. Bu yazıda allergiyanın növlərini, əlamətlərini, müalicə yollarını və en guclu allergiya dermaninı ətraflı izah edirik.
Allergiya immun sistemin zarersız maddələrə (allergenlərə) hədindən artıq reaksiya göstərməsidir. Bədən çiçək tozu, toz, qida və ya dərman kimi maddeləri təhlükəli kimi qəbul edir və histamin ifraz edir. Bu histamin allergiya elametlerinin yaranmasına səbəb olur — asıqırma, burun axması, göz qaşınması, dəri səpkiləri və nəfəs darlığı.
Allergiya novleri çox genişdir: mövsümi allergiya (çiçək tozu, güləm), ilboyu allergiya (toz, heyvan tükü), qida allergiyası, dərman allergiyası və kontakt allergiya. Hər bir növün əlamətləri və müalicə yanaşması fərqlidir.
Deride allergiya allergiyanın ən yaygın formalarından biridir. Dəri səthində qırmızı səpkilər, qaşınma, şişkinlik və yanma hissi ilə özünü göstərir. Allergiya sepkileri adətən allergenlə təmasdan bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər ortaya çıxır. Dəri qaşınması isə ən çox narahatlıq yaradan əlamətdir və qaşındıqca vəziyyət daha da pisəşə bilər.
Övre xesteliyi (urtikaria) dəridə allergiyanın xüsusi formasıdır. Övre nedir — dəri səthində qabarmış, qırmızı və güclü qaşınan ləkələrin yaranmasıdır. Övrə bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər davam edə bilər və bədənin müxtəlif hissələrində görünə bilər. Ağır hallarda nəfəs yollarında şişkinlik yarana bilər ki, bu təcili tibbi yardım tələb edir.
Rinit nedir — rinit burun selikli qişasının iltihabıdır. Allergik rinit isə bu iltihabın allergenlər səbəbindən yaranmasıdır. Bahar-yaz aylarında çiçək tozu və güləm səbəbindən milyonlarla insan allergik rinitdən əziyyət çəkir. Əlamətləri: fasilsiz asıqırma, şəffaf burun axıntısı, burun tıxanması, göz qaşınması və baş ağrısı.
Allergik rinit dermani olaraq antihistamin tabletkalar, burun spreyləri və göz damcıları istifadə olunur. Allergiya ucun burun spreyi burun tıxanmasını azaltmaqda və iltihabı yüngülləşdirməkdə çox effektivdir. Kortikosteroid tərkibli burun spreyləri uzunmüddətli istifadə üçün tövsiyə olunur, lakin həkim məsləhəti ilə istifadə edilməlidir.
Allergik rinit tebii yolla mualicesi də mümkündür: burun yuma (duzlu su ilə), ev mühitində hava təmizləyici istifadəsi, pəncərələri güləm mövsümündə qapalı saxlamaq və evdən gəldikdən sonra paltar dəyişmək və duş almaq əlamətləri yüngülləşdirə bilər. Lakin təbii üsullar həkim məsləhətini əvəz etmir.
En guclu allergiya dermani seçərkən allergiyanın növünü və şiddətini nəzərə almaq lazımdır. Antihistamin dərmanlar allergiyanın müalicəsində əsas yer tutur. Antihistamin dermanlar bədəndə ifraz olunan histaminin təsirini bloklayır və allergiya əlamətlərini azaldır. Allergiya dermani adlari arasında ən çox istifadə olunanlar Suprastin, Setirizin və Loratadindir.
Suprastin (xlorpiramin) birinci nəsil antihistamin dərmandır və allergik reaksiyalarda sürətli təsir göstərir. Suprastin ne ucundur — dəri allergiyası, övrə, allergik rinit, göz qaşınması və qida allergiyasında istifadə olunur. Suprastin tabletka istifade qaydasi — böyüklər üçün gündə 2-3 dəfə 1 tabl yemək zamanı qəbul olunur. Suprastin tabletka 25 mq dozada mövcuddur.
Suprastin ampula forması isə ağır allergik reaksiyalarda, xüsusilə anafilaksiya və şiddətli övrədə əzələya və ya venaya inyeksiya şəklində istifadə olunur. Ampula yalnız tibb işçisi tərəfindən tətbiq edilməlidir. Suprastin istifade qaydasina dair dəqiq məlumat üçün həkiminizə və ya əczacınıza müraciət edin. Suprastin qiymeti aptekə və forma görə dəyişir. Suprastinin əsas yan təsiri yuxululuq yaratmasıdır, buna görə nəqliyyat sürənlərə tövsiyə olunmur.
Setirizin ikinci nəsil antihistamin dərmandır və Suprastindən fərqli olaraq yuxululuq yaratmır və ya minimal yuxululuq verir. Setirizin nedir — allergik rinit, övrə, dəri qaşınması və göz allergiyasında istifadə olunan gündəlik antihistamindir. Setirizin tablet adətən gündə 1 dəfə 10 mq dozada qəbul olunur. Təsiri 20-30 dəqiqəyə başlayır və 24 saat davam edir. Gündəlik həyatı məhdudlaşdırmadan allergiya əlamətlərini idarə etmək istəyənlər üçün ideal seçimdir.
Loratadin də ikinci nəsil antihistamindir və uzunmüddətli istifadə üçün uyğundur. Loratadin nedir — allergik rinit, mövsümi allergiya və xroniki övrədə istifadə olunan, yuxululuq yaratmayan antihistamin dərmandır. Gündə 1 dəfə 10 mq qəbul olunur. Setirizinlə müqayisədə loratadin bir az daha yavaş təsir göstərir, lakin yan təsirləri daha azdır. Mövsümi allergiyadan əziyyət çəkənlər üçün gündəlik istifadəyə uyğundur.
Allergiya dermanlari təkcə tabletkalardan ibarət deyil. Allergiya ucun maz dəri allergiyasında yerli müalicə üçün geniş istifadə olunur. Hidrokortizon və ya antihistamin tərkibli mazlar qaşınmanı və qızarmanı sürətlə azaldır. En yaxsi allergiya dermani seçimi allergiyanın növündən asılıdır: dəri allergiyasında maz + tabletka, rinit də burun spreyi + tabletka, göz allergiyasında göz damcısı + tabletka kombinasiyası ən effektiv nəticə verir.
Allergiya əleyhinə dərmanlar arasında antihistamin dermanlardan başqa kortikosteroidlər, leykotryen reseptor antaqonistləri və immunoterapiya da mövcuddur. Ağır allergiyalarda həkim nəzarəti ilə dərman kombinasiyaları tətbiq oluna bilər.
Usaqlarda allergiya böyüklərə nisbeten daha təz-təz rast gəlinir və daha həssas formada keçir. Usaqlarda allergiya elametleri arasında dəri səpkiləri, qaşınma, burun axması, asıqırma və həzm problemləri yer alır. Usaqlarda allergiya sepkileri xüsusilə yanaqlar, qollar və ayaqlarda görünür və güclü qaşınma ilə müşayət olunur.
Usaqlarda allergiya zamani ne etmeli — ilk növbədə allergenlə təması kəsin. Usfağın yaşına uyğun antihistamin dərman verin. Usaqlar ucun allergiya dermani olaraq setirizin sirop (6 aydan sonra), loratadin sirop (2 yaşdan sonra) və ya həkimin təyin etdiyi digər preparatlar istifadə oluna bilər. Usaqda allergiya ciddi formada keçirsə, nəfəs darlığı və ya şişkinlik varsı, təcili həkimə müraciət edin.
Qida allergiyası bədənin müəyyən qida məhsullarına allergik reaksiya göstərməsidir. Ən çox rast gəlinən qida allergenleri: süd, yumurta, fındıq, yer fıstığı, buğda, soya, balıq və dəniz məhsullarıdır. Əlamətləri dəri səpkilərindən tutmuş həzm problemlərinə və ağır hallarda anafilaksiyaya qədər dəyişə bilər.
Allergiya zamani ne yemek olmaz — ilk növbədə allergiya yaradan qidanı müəyyən edib tam şəkildə kənarlaşdırmaq lazımdır. Bundan əlavə, allergiya dövründə histamin səviyyəsini artıran qidalardan (şokolad, sitrus, pomidor, konserv, fermentləşmiş məhsullar) qaçınmaq tövsiyə olunur. Allergiya zamani ne yemeli — az allergik potensialı olan qidalar: düyü, qarabugda, kabak, alma, armudu, toyuq əti və zeytun yağı tövsiyə olunur.
Allergiya analizleri allergenin dəqiq müəyyən edilməsi üçün vacibdir. Qanda allergiya analizi (IgE testi) qandakı allergiya anticisimlərinin səviyyəsini ölçür. Yüksək IgE səviyyəsi allergik reaksiyanın olduğunu göstərir. Allergiya testi dəri prik testi ilə də aparılır — dəriyə kiçik dozada allergen tətbiq edilir və reaksiya müşahidə olunur. Bu testlər allergoloq tərəfindən aparılır və müalicə planını dəqiqləşdirmək üçün çox vacibdir.
Allergiya ilk yardim qaydalarını bilmək hər kəsin borcudur. Allergiya zamani ilk yardim: allergenlə təması dərhal dayandırın, antihistamin dərman (Suprastin, setirizin) verin, dəri səpkisi varsa sərin kompres qoyun. Nəfəs darlığı, üz və boğazda şişkinlik, başgıcəllənmə və ya huşunun itməsi olduqda dərhal 103 təcili yardımı çağırın — bu, anafilaktik şok ola bilər.
Allergiya ucun ne etmeli — əgər allergiya təz-təz təkrarlanırsa, mütləq allergoloqa müraciət edin. Allergen müəyyən edildikdən sonra immunoterapiya (allergiya pe yvndləməsi) uzunmüddətli həll ola bilər.
Hamilelikde allergiya xüsusi diqqət tələb edir, çünki bir çox allergiya dərmanı hamilə qadınlara tövsiyə olunmur. Birinci trimestrdə mümkün qədər dərmansız üsullara üstünlük verilməlidir — allergenlə təmasdan qaçınmaq, burun yuma, hava təmizləyici istifadə etmək. Dərman lazım olduqda yalnız həkimin təyinatı ilə qəbul edin — loratadin hamiləlik dövründə nisbeten təhlükəsiz hesab olunur, lakin dəqiq məsləhət üçün mama-ginekoloqa müraciət edin.
En guclu allergiya dermani hansıdır?
Sürətli təsir üçün Suprastin, gündəlik istifadə üçün Setirizin və ya Loratadin. Ağır hallarda həkim kortikosteroid və ya epinefrin təyin edə bilər.
Suprastin ne ucundur və necə qəbul olunur?
Dəri allergiyası, övrə, rinit və qida allergiyasında istifadə olunur. Böyüklər gündə 2-3 dəfə 1 tabl qəbul edir. Yuxululuq yaradır, buna görə gecə qəbul etmək daha uyğundur.
Allergik rinit necə müalicə olunur?
Antihistamin tabl + burun spreyi kombinasiyası ən effektivdir. Kortikosteroid burun spreyləri uzunmüddətli istifadə üçün, duzlu su ilə burun yuma isə təbii dəstək üçün tövsiyə olunur.
Allergiya zamani ne yemek olmaz?
Şokolad, sitrus, pomidor, konserv, fermentləşmiş məhsullar və allergen olan qidadan tam qaçın. Düyü, qarabugda, kabak, alma, toyuq əti tövsiyə olunur.
Usaqlar ucun allergiya dermani hansı olmalıdır?
6 aydan sonra setirizin sirop, 2 yaşdan sonra loratadin sirop istifadə oluna bilər. Dəqiq doza və dərman seçimi üçün pediatra müraciət edin.
Qanda allergiya analizi nəyi göstərir?
Qandakı IgE anticisimlərinin səviyyəsini ölçür. Yüksək IgE allergik reaksiyanın olduğunu göstərir. Dəri prik testi ilə birlikdə dəqiq diaqnoz qoymaqda kömək edir.
Hamilelikde hansı allergiya dərmanı qəbul etmək olar?
Loratadin nisbeten təhlükəsiz hesab olunur, lakin mütləq həkim məsləhəti ilə qəbul edin. Birinci trimestrdə dərmansız üsullara üstünlük verin.
Setirizin və loratadin arasında hansı daha yaxşıdır?
Setirizin daha sürətli təsir göstərir, loratadinin isə yan təsirləri daha azdır. Hər ikisi gündə 1 dəfə qəbul olunur. Seçim fərdi xüsusiyyətlərə bağlıdır.
Allergiya milyonlarla insanın həyat keyfiyyətini təsir edən ciddi sağlamlıq problemidir. Deride allergiya, allergik rinit, qida allergiyası və övre xesteliyi — bütün bu formalar düzgün müalicə ilə idarə oluna bilər. Ən vacibi allergenlərinizi bilmək, allergiya analizleri vermək və həkim məsləhəti ilə uyğun dərman seçməkdir.
Suprastin sürətli təsir üçün, setirizin və loratadin gündəlik idarəetmə üçün, burun spreyləri və mazlar isə yerli müalicə üçün — düzgün kombinasiya ilə allergiya əlamətlərini minimuma endirə bilərsiniz. Allergiyanı görməzdən gəlməyin — vaxtında müraciət edin və sağlam bahar-yaz mövsümü keçirin!
AZ − AZN
