Bahar-yaz mövsümü gələndə milyonlarla insan allergiya ilə üzləşir. Çiçək tozu, toz, heyvan tükü və müxtəlif qida məhsulları bədəndə allergik reaksiyalar yaradır. Allergiya zamani ne etmeli — bu sual bahar aylarında ən çox axtarılan suallardan biridir.
Allergiya immun sistemin zarersız maddələrə (allergenlərə) hədindən artıq reaksiya göstərməsidir. Bədən çiçək tozu, toz, qida və ya dərman kimi maddələri təhlükəli kimi qəbul edir və histamin ifraz edir. Bu histamin allergiya elametlerinin yaranmasına səbəb olur.
Allergiya novleri çox genişdir: mövsümi allergiya (çiçək tozu, güləm), ilboyu allergiya (toz, heyvan tükü), qida allergiyası, dərman allergiyası və kontakt allergiya. Hər bir növün əlamətləri və müalicə yanaşması fərqlidir.
Deride allergiya allergiyanın ən yaygın formalarından biridir. Dəri səthində qırmızı səpkilər, qaşınma, şişkinlik və yanma hissi ilə özünü göstərir. Allergiya sepkileri adətən allergenlə təmasdan bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər ortaya çıxır. Dəri qaşınması isə ən çox narahatlıq yaradan əlamətdir və qaşındıqca vəziyyət daha da pisəşə bilər.
Övre xesteliyi (urtikaria) dəridə allergiyanın xüsusi formasıdır. Övre nedir — dəri səthində qabarmış, qırmızı və güclü qaşınan ləkələrin yaranmasıdır. Övrə bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər davam edə bilər və bədənin müxtəlif hissələrində görünə bilər.
Ağır övrədə nəfəs yollarında şişkinlik yarana bilər — bu, həyat üçün təhlükəlidir. Nəfəs almaqda çətinlik, dodaq və ya dilin şişməsi olduqda dərhal 103 zəng edin.
Rinit nedir — rinit burun selikli qişasının iltihabıdır. Allergik rinit isə bu iltihabın allergenlər səbəbindən yaranmasıdır. Bahar-yaz aylarında çiçək tozu və güləm səbəbindən milyonlarla insan allergik rinitdən əziyyət çəkir.
Allergik rinit dermani olaraq antihistamin tabletkalar, burun spreyləri və göz damcıları istifadə olunur. Allergiya ucun burun spreyi burun tıxanmasını azaltmaqda və iltihabı yüngülləşdirməkdə çox effektivdir. Kortikosteroid tərkibli burun spreyləri uzunmüddətli istifadə üçün tövsiyə olunur, lakin həkim məsləhəti ilə istifadə edilməlidir.
Burun yuma (duzlu su ilə), hava təmizləyici istifadəsi, pəncərələri güləm mövsümündə qapalı saxlamaq, evdən gəldikdən sonra paltar dəyişmək və duş almaq əlamətləri yüngülləşdirə bilər. Lakin təbii üsullar həkim məsləhətini əvəz etmir.
En guclu allergiya dermani seçərkən allergiyanın növünü və şiddətini nəzərə almaq lazımdır. Antihistamin dermanlar bədəndə ifraz olunan histaminin təsirini bloklayır və allergiya əlamətlərini azaldır. Allergiya dermani adlari arasında ən çox istifadə olunanlar Suprastin, Setirizin və Loratadindir.
Bu məlumatlar yalnız tanışlıq məqsədi daşıyır. Suprastin qiyməti aptekə və forma görə dəyişir. Özbaşına dərman seçimi etməyin — həmişə həkiminizlə məsləhətləşin.
Allergiya dermanlari təkcə tabletkalardan ibarət deyil. Allergiya ucun maz dəri allergiyasında yerli müalicə üçün geniş istifadə olunur. Hidrokortizon və ya antihistamin tərkibli mazlar qaşınmanı və qızarmanı sürətlə azaldır.
Allergiya əleyhinə dərmanlar arasında antihistamin dərmanlardan başqa kortikosteroidlər, leykotryen reseptor antaqonistləri və immunoterapiya da mövcuddur. Ağır allergiyalarda həkim nəzarəti ilə dərman kombinasiyaları tətbiq oluna bilər.
Usaqlarda allergiya böyüklərə nisbetən daha təz-təz rast gəlinir və daha həssas formada keçir. Usaqlarda allergiya elametleri arasında dəri səpkiləri, qaşınma, burun axması, asıqırma və həzm problemləri yer alır. Usaqlarda allergiya sepkileri xüsusilə yanaqlar, qollar və ayaqlarda görünür.
Dəqiq doza və dərman seçimi üçün mütləq pediatra müraciət edin. Böyüklər üçün olan dərmanları uşaqlara verməyin.
Qida allergiyası bədənin müəyyən qida məhsullarına allergik reaksiya göstərməsidir. Əlamətləri dəri səpkilərindən tutmuş həzm problemlərinə və ağır hallarda anafilaksiyaya qədər dəyişə bilər.
Allergiya zamani ne yemek olmaz — ilk növbədə allergiya yaradan qidanı müəyyən edib tam şəkildə kənarlaşdırmaq lazımdır. Bundan əlavə, allergiya dövründə histamin səviyyəsini artıran qidalardan (şokolad, sitrus, pomidor, konserv, fermentləşmiş məhsullar) qaçınmaq tövsiyə olunur.
Allergiya analizleri allergenin dəqiq müəyyən edilməsi üçün vacibdir. Qanda allergiya analizi (IgE testi) qandakı allergiya anticisimlərinin səviyyəsini ölçür. Yüksək IgE səviyyəsi allergik reaksiyanın olduğunu göstərir.
Allergiya testi müalicə planını dəqiqləşdirmək üçün çox vacibdir. Mütləq allergoloqa müraciət edin.
Allergiya ilk yardim qaydalarını bilmək hər kəsin borcudur. Allergiya zamani ilk yardim addımlarını ardıcıl yerinə yetirin:
Nəfəs darlığı, üz və boğazda şişkinlik, başgicəllənmə və ya huşunun itməsi olduqda — bu anafilaktik şok ola bilər. Bir dəqiqə belə gözləməyin.
Əgər allergiya təz-təz təkrarlanırsa, mütləq allergoloqa müraciət edin. Allergen müəyyən edildikdən sonra immunoterapiya (allergiya peyvndləməsi) uzunmüddətli həll ola bilər.
Hamilelikde allergiya xüsusi diqqət tələb edir, çünki bir çox allergiya dərmanı hamilə qadınlara tövsiyə olunmur. Birinci trimestrdə mümkün qədər dərmansız üsullara üstünlük verilməlidir.
Yalnız həkimin təyinatı ilə qəbul edin. Loratadin hamiləlik dövründə nisbətən təhlükəsiz hesab olunur, lakin dəqiq məsləhət üçün mama-ginekoloqa müraciət edin.
Deride allergiya, allergik rinit, qida allergiyası və övre xesteliyi — bütün bu formalar düzgün müalicə ilə idarə oluna bilər. Ən vacibi allergenlərinizi bilmək, allergiya analizleri vermək və həkim məsləhəti ilə uyğun dərman seçməkdir.
Suprastin sürətli təsir üçün, setirizin və loratadin gündəlik idarəetmə üçün, burun spreyləri və mazlar isə yerli müalicə üçün — düzgün kombinasiya ilə allergiya əlamətlərini minimuma endirə bilərsiniz.
Allergiyanı görməzdən gəlməyin — vaxtında müraciət edin və sağlam bahar-yaz mövsümü keçirin!
AZ − AZN
