İnsan bədəni təsadüfi işləyən bir sistem deyil. Orqanizmdə hər gün eyni vaxtlarda aktivləşən, zəifləyən və yenidən bərpa olunan proseslər var. Bu mexanizmə bədən saatı deyilir. Lakin müasir həyat tərzi bu təbii ritmi tez-tez pozur və nəticədə yorğunluq, diqqət dağınıqlığı, halsızlıq və ümumi diskomfort yaranır.
Bir çox insan bunun fərqində olmadan bədən saatına qarşı yaşayır.
Bədən saatı orqanizmin 24 saatlıq dövr ərzində öz funksiyalarını tənzimləməsini təmin edən daxili bioloji mexanizmdir. Bu sistem:
yuxu və oyanma vaxtını
hormon ifrazını
enerji səviyyəsini
diqqət və performansı
idarə edir.
Bu ritm gün işığı, qaranlıq, qidalanma və fiziki aktivliklə birbaşa əlaqəlidir.
Səhər saatlarında bədən oyanmağa və fəaliyyətə hazırlaşır. Diqqət, reflekslər və düşüncə daha çevik olur.
Günün ortasında bədən nisbətən balanslı vəziyyətdədir. Bu saatlar iş, öyrənmə və fiziki aktivlik üçün uyğundur.
Axşam saatlarında orqanizm tədricən sakitləşməyə başlayır. Enerji azalır, bədən istirahətə hazırlaşır.
Gecə bədən üçün ən vacib mərhələdir. Hüceyrə bərpası, sinir sisteminin dincəlməsi və ümumi yenilənmə bu dövrdə baş verir.
Bədən saatının pozulmasının əsas səbəbləri gündəlik vərdişlərlə bağlıdır.
Hər gün fərqli saatda yatmaq və oyanmaq bədən üçün qarışıqlıq yaradır.
Telefon, kompüter və televizorun yaydığı işıq bədənin “gecə” siqnalını gecikdirir.
Gec saatlarda ağır yeməklər bədəni istirahətə yox, işləməyə məcbur edir.
Gün ərzində az hərəkət bədən ritminin zəifləməsinə səbəb olur.
Bədən saatı pozulduqda orqanizm bunu müxtəlif siqnallarla göstərir:
səhərlər çətin oyanma
gün ərzində tez yorulma
diqqət və yaddaş problemləri
əsəbilik və motivasiya azalması
axşamlar səbəbsiz halsızlıq
Bu əlamətlər çox vaxt “stress” və ya “yorğunluq” kimi qəbul edilsə də, əsas səbəb bədən ritminin pozulması ola bilər.
Hər gün eyni saatlarda yatmaq və oyanmaq bədən üçün ən güclü siqnaldır.
Yatmazdan əvvəl ekran vaxtını azaltmaq və sakit fəaliyyətlərə üstünlük vermək faydalıdır.
Səhərlər təbii işıqla təmas bədən saatını tənzimləməyə kömək edir.
Axşam yeməklərini yüngül və erkən saxlamaq bərpa prosesini asanlaşdırır.
Bədən saatı hər kəsdə eynidirmi?
Xeyr. Ümumi mexanizm eyni olsa da, fərdi fərqlər mövcuddur.
Bədən saatı pozulması ciddi problemdirmi?
Uzunmüddətli pozulmalar həyat keyfiyyətini azalda bilər.
Həftəsonu gec yatmaq bədən saatını pozurmu?
Bəli, kəskin dəyişikliklər ritmi poza bilər.
Bədən saatını bərpa etmək mümkündürmü?
Bəli, düzgün rutinlə tədricən bərpa edilə bilər.
Bədən saatı orqanizmin görünməyən, amma həyati əhəmiyyət daşıyan mexanizmidir. Bu ritmə uyğun yaşamaq daha stabil enerji, daha aydın düşüncə və ümumi sağlamlıq deməkdir.
Bədən saatını pozmaq asandır, amma onu qorumaq şüurlu seçim tələb edir. Gündəlik vərdişlərdə edilən kiçik dəyişikliklər bədənin böyük tarazlığını bərpa edə bilər.
İnsan bədənini dinlədikcə, bədən də daha sağlam cavab verir.
AZ − AZN
