Kolesterol nedir — bədəndə hüceyrə membranlarının qurulması, hormonların istehsalı və D vitamininin sintezi üçün lazım olan yağa bənzər maddədir. Kolesterol 80%-i qaraciyər tərəfindən istehsal olunur, 20%-i qida ilə daxil olur. Problem xolesterolun özündə deyil — onun nəqliyyatçılarında (lipoproteinlərdə) və miqdarındadır. Kolesterol yüksekliği dünyada ürək-damar xəstəliklərinin 1 nömrəli risk faktorudur.
Xolesterol qanda həll olmur — lipoprotein adlı "gəmi"lərlə daşınır. İki əsas tip var: HDL (High-Density Lipoprotein) — "yaxşı gəmi" xolesterolu qaraciyərə qaytarır. LDL (Low-Density Lipoprotein) — "pis gəmi" xolesterolu damar divarlarına yapışdırır. Triqliserid isə qanda olan yağ növüdür — enerji mənbəyi, lakin artıqlığı təhlükəlidir. Kolesterol neden olur — yağlı qidalanma, hərəkətsizlik, genetik, siqaret, piylənmə.
Hdl kolesterol nedir — yüksək sıxlıqlı lipoprotein damarlardakı artıq xolesterolu toplayıb qaraciyərə qaytarır. Bu proses "əks xolesterol daşınması" adlanır — damarları təmizləyir, ateroskleroz riskini azaldır. Hdl kolesterol ürək-damar xəstəliklərindən qoruyur. Hdl kolesterol yüksekliği nedir — nadir hallarda genetik olaraq yüksək HDL olur, bu ümumiyyətlə faydalıdır.
Hdl kolesterol düşüklüğü ürək xəstəliyi riskini ciddi artırır — damarlar təmizlənmir, plak yığılır. Hdl kolesterol düşüklüğü nedir — kişilərdə 40 mg/dL, qadınlarda 50 mg/dL-dən aşağı. Hdl kolesterol kaç olmalı — kişilər: 40+ mg/dL, qadınlar: 50+ mg/dL, ideal: 60+ mg/dL. HDL artırmaq üçün: idman, omega-3, zeytun yağı, qoz, avokado. Iyi kolesterol hangisi — HDL yaxşı xolesteroldir.
Ldl kolesterol nedir — aşağı sıxlıqlı lipoprotein xolesterolu qaraciyərdən hüceyrələrə daşıyır. Artıq miqdarda olduqda damar divarlarında yığılır, plak əmələ gətirir — bu ateroskleroz adlanır. Ldl kolesterol yüksekliği ürək infarktı və insult riskinin əsas amilidir. Ldl kolesterol yüksekliği belirtileri — təəssüf ki, birbaşa əlamət yoxdur, yalnız qan analizi ilə müəyyən olur. Ldl kolesterol yüksekliği nedir — 130 mg/dL-dən yuxarı yüksək hesab olunur.
Ldl kolesterol oksidləşdikdə daha təhlükəli olur — oksidləşmiş LDL damar divarına yapışır, iltihab yaradır, plak böyüyür. Antioksidantlar (vitamin E, C, yaşıl çay polifenolları, astaksantin) LDL oksidləşməsini azaldır. Ldl kolesterol kaç olmalı — optimal: 100 mg/dL-dən aşağı, yüksək risk: 70 mg/dL-dən aşağı. Ldl kolesterol düşüklüğü — nadir, ümumiyyətlə problem deyil. Ldl kolesterol ne demek — "pis xolesterol daşıyıcısı".
Kolesterol belirtileri birbaşa hiss olunmur. Yüksek kolesterol belirtileri yoxdur — yalnız qan analizi (lipid paneli) göstərir. Kolesterol yüksekliği belirtileri dolayı: sinə ağrısı, nəfəsdarlıq, ayaqlarda ağrı — bunlar artıq aterosklerozun əlamətidir. 20 yaşdan sonra hər 5 ildə bir lipid paneli yoxlatmaq tövsiyə olunur.
Trigliserid nedir — qandakı ən çox yayılmış yağ növüdür. Yediyimiz artıq kalorilər triqliseridə çevrilir və yağ hüceyrələrində saxlanır. Trigliserid yüksekliği ürək-damar xəstəliyi, pankreatit və yağlı qaraciyər riskini artırır. Trigliserid neden yükselir — çox karbohidrat, şəkərli içkilər, alkohol, hərəkətsizlik, piylənmə, genetik. Trigliserid yüksekliği neden olur — damar sertləşməsi, pankreatit, metabolik sindrom.
Trigliserid nasıl düşer — şəkər və rafinə karbohidratı azaldın, alkoholdan imtina edin, omega-3 qəbul edin, müntəzəm idman edin. EPA+DHA (balıq yağı) triqliseridi 15–30% azaldır — bu, elmi cəhətdən sübut olunub. Trigliserid kaç olmalı — normal: 150 mg/dL-dən aşağı, yüksək: 200+ mg/dL, çox yüksək: 500+ mg/dL (pankreatit riski). Trigliserid yüksekliği nedir — 150 mg/dL-dən yuxarı. Trigliserit nasıl düşürülür — pəhriz + omega-3 + idman.
Kolesterol ne düşürür — lifli qidalar (yulaf, lobya, alma), omega-3 (balıq, qoz), zeytun yağı, avokado, sorucu liflər (kətan toxumu). Kolesterol nasıl düşürülür — trans yağlardan tamamilə imtina, doymuş yağları azaldın, lifli qida artırın. Kolesterole ne iyi gelir — yulaf sıyığı (beta-qlükan), sarımsaq, yaşıl çay, sorucu lif. Kolesterol nasıl düşer — pəhriz + idman + omega-3 = 3 ayda 15–25% azalma. Evde kolesterol nasıl düşürülür — hər gün 30 dəqiqə sürətli gəzinti, yulaf səhər yeməyi, omega-3 kapsul. Kolesterolu en hızlı ne düşürür — statin dərmanları (həkim təyinatı), təbii: omega-3 + pəhriz.
EPA və DHA triqliseridi 15–30% azaldır, HDL-i 5–10% artırır, LDL oksidləşməsini azaldır. Kolesterol neden yükselir — yağlı ət, fast food, trans yağlar, şəkərli qidalar, hərəkətsizlik, siqaret. Kolesterol yüksekliği vücutta ne yapar — damar sertləşməsi, infarkt, insult, ayaq ganqrenası. Kolesterol yüksekliği nedir — ümumi xolesterol 200 mg/dL-dən yuxarı.
Kolesterol özü düşmən deyil — balans pozulduqda təhlükə yaranır. HDL yüksək, LDL aşağı, trigliserid 150-dən az — bu ideal rəqəmlərdir. Omega-3 (Solgar, Krilom), yaşıl çay, pəhriz və müntəzəm idman bu balansı təmin edir. 20 yaşdan sonra hər 5 ildə lipid paneli yoxlatmağı unutmayın — kolesterol belirtileri yoxdur, yalnız analiz göstərir.
AZ − AZN
