Hipertoniya qan damarlarının divarlarına göstərilən təzyiqin davamlı olaraq yüksək olmasıdır. Dünyada ən çox yayılmış xroniki xəstəliklərdən biri olan bu problem, Azərbaycanda 40 yaşından yuxarı hər 3 nəfərdən 1-ini əhatə edir. Yüksək təzyiq zamanı ilk yardım qaydalarını bilmək həyat qurtara bilər.
Normal təzyiq 120/80 mmHg hesab olunur. Yuxarı göstərici (sistolik) 120-dən, aşağı göstərici (diastolik) 80-dən aşağı olmalıdır. Təzyiq 140/90 və yuxarı olduqda hipertoniya diaqnozu qoyulur.
Yaşa görə təzyiq norması fərqli ola bilər — yaş artdıqca damarların elastikliyi azalır və təzyiq bir qədər yüksələ bilər. Lakin 60 yaşından sonra belə 140/90-dan yuxarı təzyiq normal hesab olunmur və müalicə tələb edir.
Yüksək təzyiq əlamətləri çox vaxt görünməz olur — buna görə hipertoniyaya "səssəz qatil" deyilir. Lakin bəzi hallarda təzyiq qalxması əlamətləri özünü göstərir:
İlk növbədə sakit oturun, dərin nəfəs alın və təzyiqinizi ölçün. Normal ürək döyüntüsü istirahətdə dəqiqədə 60–100 vuruşdur. Normadan kənara çıxma həkim müraciəti tələb edir. Artıq ürək döyüntüsünün səbəbi stress, kafein, anemiya, hipertoniya və ya qalxanvarızı vəzi problemləri ola bilər.
Aşağı təzyiq əlamətləri yüksək təzyiqdən fərqlidər: başgicəllənmə, zəiflik, yorgunluq, gözlərdə qaralma, bayılma hissi və soyuq tər. Təzyiq 90/60-dan aşağı düşdükdə hipotoniya hesab olunur.
Əgər simptomlar davamlıdırsa və ya bayılma baş verirsə, təcili həkimə müraciət edin. Təzyiq qaldıran dərmanlar arasında kofein tərkibli preparatlar, fludrokortizon və midodrin yer alır — lakin bu dərmanlar yalnız həkim təyinatı ilə qəbul olunmalıdır.
Üzüm, nar, limon, portağal və banan təzyiqi təbii yolla normallaşdırmaqda kömək edə bilər.
Yüksək təzyiq zamanı ilk yardım qaydalarını bilmək hər kəsin borcudur. Təzyiq yüxarı olanda aşağıdakı addımları ardıcıl yerinə yetirin:
Təzyiq 180/120-dən yuxarıdırsa VƏ sinədə ağrı, nəfəs darlığı, görmə pozulması, nitq pozulması və ya bir tərəfli zəiflik varsa — bu hipertenziv kriz və ya insult əlaməti ola bilər. Bir dəqiqə belə gözləməyin.
Təzyiq dərmanı seçimi həkim tərəfindən fərdi olaraq edilməlidir. Ən çox təyin olunan preparatlar AKF inhibitorları, kalsium kanal blokatorları və diuretiklərdir. Düzgün seçildikdə bu dərmanlar təzyiqi normal səviyyədə saxlayır və ağırlaşmaların qarşısını alır.
Bu məlumatlar yalnız tanışlıq məqsədi daşıyır. Özbaşına dərman dəyişikliyi etməyin — həmişə həkiminizlə məsləhətləşin.
Yüksək təzyiq ürək üçün ən böyük təhlükələrdən biridir. Müalicə olunmayan hipertoniya ürək əzələsini zəiflədir. Ürək zəifliyi əlamətləri: nəfəs darlığı, yorgunluq, ayaq şişkinliyi və yatanda öskürək.
Ürək ağrısı necə olur? Sinədə sıxışdırma və ya yanma hissi, sol qola, çənəyə və ya kürəyə yayılan ağrı. Ürək ağrısı olduqda dərhal həkimə müraciət edin. Ürək sancısının səbəbi həmişə ürək xəstəliyi demək deyil — əzələ ağrısı, mədə problemləri və ya stress də sinədə ağrıya səbəb ola bilər. Lakin hər hansı sinə ağrısında ehtiyatlı olun.
Yuxarıdakı əlamətlərdən hər hansı biri baş verdikdə dərhal 103 zəng edin. Hər dəqiqə əhəmiyyətlidir.
Beta-blokatorlar (metoprolol, bisoprolol) ürək döyüntüsünü yavaşladır və eyni zamanda təzyiqi azaldır. Yalnız həkim təyinatı ilə qəbul olunmalıdır.
Ürək nevrozunun əlamətləri isə ürək xəstəliyi olmadan stress səbəbindən yaranan ürək döyüntüsü artması, sinədə ağrı və nəfəs darlığıdır — təhlükəli deyil, lakin həkim tərəfindən yoxlanmalıdır.
İnsult beynin qan təchizatının pozulmasıdır və müalicə olunmayan hipertoniyanın ən təhlükəli ağırlaşmasıdır. İşemik insult beyin damarlarının tıxanması, hemorragik insult isə beyin damarının partlaması nəticəsində baş verir.
İnsult sağalma müddəti şəxsə və insultun ağırlığına görə dəyişir — yüngül hallarda bir neçə həftə, ağır hallarda aylar və illər çəkə bilər. İşemik insult müalicəsi trombolitik terapiya, antikoaqulyantlar və rehabilitasiya ilə aparılır.
İnsultun qarşısını almaq üçün təzyiqinizi nəzarət altında saxlayın. İlk 3 saat müdaxilə beyin zədəsini minimuma endirə bilər.
Tonometr evdə təzyiq ölçmək üçün ən vacib cihazdır. Təzyiq ölçən aparat seçərkən elektron (avtomatik) modelləri tövsiyə olunur — istifadəsi asandır və dəqiq nəticə verir. Elektron model qiyməti modelə və markaya görə dəyişir — aptekdə və tibb texnikası mağazalarında öyrənilə bilər.
Bilək tipli modellər daha az dəqiqdir. Keyfiyyətli marka seçin, ildə 1 dəfə kalibrasiya etdirin.
Telefon üçün təzyiq ölçən proqramlar mövcuddur, lakin bu proqramlar real tonometrin yerini tuta bilmir — yalnız nəticələri qeyd etmək və izləmək üçün istifadə olunmalıdır.
Təzyiq salan qidalar və düzgün həyat tərzi hipertoniya müalicəsinin ən vacib hissəsidir. Kalium zəngin qidalar təzyiqi təbii yolla aşağı salır. DASH dietəsi (meyvə, tərəvəz, tam taxıl, az yağlı süd məhsulları, az duz) təzyiqi 8–14 mmHg aşağı sala bilər — bu bəzən dərman qədər effektivdir.
Siqaret və alkohol damarları daralır və təzyiqi artırır — bu vərdişləri tərk etmək hipertoniya müalicəsinin ən effektiv addımlarından biridir.
Ürək bulanmanın səbəbləri çoxdur — mədə problemləri, hamiləlik, stress, və həm də yüksək təzyiq. Ürək bulanma zamanı nə etməli: təmiz havada dərin nəfəs alın, sərin su ilə üzünüzü yuyun, zəncəfil çayı için.
Ürək bulanma dərmanı olaraq metoklopramid və ya domperidon istifadə oluna bilər, lakin həkim məsləhəti ilə.
Ürək bulanma təzyiq yüksəlməsi ilə birlikdə baş verirsə, bu ciddi əlamətdir və həkimə müraciət tələb edir.
Yüksək təzyiq zamanı ilk yardım qaydalarını bilmək, müntəzəm olaraq tonometr ilə təzyiqinizi ölçmək və həkimin təyin etdiyi dərmanı müntəzəm qəbul etmək — insult və ürək xəstəliklərinin qarşısını almaq üçün ən etibarlı yoldur.
Təzyiqinizi görməzdən gəlməyin — sağlamlığınız sizin əlinizdədir!
AZ − AZN
