Allergiya — immun sistemin zarərsiz maddələrə (allergenlərlə) qarşı həddindən artıq reaksiyasıdır. Bədən allergeni "düşmən" kimi tanıyır, histamin ifraz edir — nəticədə qaşınma, şişkinlik, səpki, asqırma, göz yaşarma başlayır. Dünyada hər 3 insandan 1-i allergiyadan əziyyət çəkir. Allergiya növləri çoxdur: qida, dərman, böcək, toz, heyvan, çiçək tozu (polen), günəş, lateks, kontakt.
Dermatit nədir — dərinin iltihabı, qızartı, qaşınma, qabıqlanma ilə müşayiət olunur. Atopik dermatit — genetik meyillilik, uşaqlıqdan başlayır, xroniki. Seboreik dermatit — baş dəri, qaş, burun kənarında yağlı qabıqlar. Kontakt dermatit — allergenlə birbaşa təmasdan (metal, kosmetika, bitki). Allergik dermatit — immun sistemin reaksiyası. Atopik dermatit krem seçərkən seramid, niasinamid, panthenol tərkibli, ətir-boyasız məhsullar tövsiyə olunur.
Deridə allergiya ən çox rast gəlinən formadır. Övrə nədir — dəridə qırmızı, qaşınan, qabarıq ləkələr (şişlər). Övrə xəstəliyi kəskin (6 həftəyə qədər) və ya xroniki (6 həftədən çox) ola bilər. Övrə səbəbləri — qida, dərman, böcək, stress, istilik, soyuq. Qaşınma üçün mazlar — Fenistil gel ən çox tövsiyə olunan xarici antihistamindir. Allergiya sepkileri — qırmızı nöqtələr, suluqlar, qabıqlar. Bədəndə səpkilər qaşınma ilə müşayiət olunursa — allergiya ehtimalı yüksəkdir. Bədəndə qaşınma allergiya, quruluq, göbələk, parazit səbəbi ilə ola bilər.
Allergik rinit — burun axması, tıxanıqlıq, asqırma, göz qaşınması/yaşarması. Rinit nədir — burun selikli qişasının iltihabı. Allergik rinit dərmanı — antihistamin tablet + allergiya üçün burun spreyi (kortikosteroid). Allergik rinit təbii yolla müalicəsi — duzlu su ilə burun yuma, hava təmizləyici, allergenlərdən qaçınma.
Allergiya zamanı ilk yardım — nəfəs darlığı, boğaz/dil şişməsi, təzyiq düşməsi, huş bulanıqlığı, bütün bədəndə övrə — dərhal təcili yardım. Anafilaksiya dəqiqələr ərzində ölümlə nəticələnə bilər. Epinefrin (adrenalin) inyeksiyası həyat qurtarır. Arı sancması zamanı ilk yardım — sancığı çıxarın, buz qoyun, antihistamin için. Nəfəs darlığı olsa — 103.
Yayda arı, eşşəkarısı, ağcaqanad sancmaları artır. Əksər insanlarda yüngül reaksiya (qızartı, şişkinlik, qaşınma) olur — Fenistil gel ilə müalicə edilir. Lakin allergik insanlarda ağır reaksiya (anafilaksiya) riski var. Arı sancması zamanı ilk yardım: sancığı ehtiyatla çıxarın (sıxmayın), buz qoyun, antihistamin için (Suprastin), sancma yerini yuxarı qaldırın. Nəfəs darlığı, bədən övrəsi — dərhal 103.
Günəş şüalarına qarşı dəri reaksiyası — polimorf işıq səpkisi. Əlamətlər: qızartı, qaşınma, kiçik suluqlar (günəşə çıxdıqdan 2-4 saat sonra). Müalicə: SPF 50+, antihistamin, kortikosteroid krem (ağır hallarda). Profilaktika: tədricən günəşə alışdırma, SPF, uzunqol geyim.
Yayda dəniz məhsulları, tropik meyvələr, dondurma (süd proteini) allergiyası artır. Allergiya zamanı nə yemək olmaz — allergeni tanıyın: süd, yumurta, fıstıq, balıq, buğda, soya ən çox rast gəlinən 6 allergendir. Allergiya zamanı nə yeməli — allergenlərdən uzaq, sadə pəhriz: düyü, toyuq, alma, brokoli, kartof. Qanda allergiya — IgE analizi allergen tipini müəyyən edir. Allergiya testi — dəri sınağı (prick test) və ya qan analizi (spesifik IgE). Allergiya analizləri allergoloq tərəfindən təyin olunur.
Allergiya zamanı nə etməli: allergenləri müəyyən edin və təmasdan qaçının. Antihistamin dərmanlar için (Suprastin, Setirizin, Loratadin, Erius). Dəri reaksiyalarında Fenistil gel sürün. Burun tıxanıqlığında allergiya üçün burun spreyi istifadə edin. Ağır hallarda (nəfəs darlığı, şişkinlik) — dərhal 103. Allergiya üçün nə etməli — uzunmüddətli müalicə allergoloqla planlanır.
Ən güclü allergiya dərmanı seçimi allergiya növündən asılıdır. Antihistamin dərmanlar histamini blok edir — əlamətləri azaldır. 1-ci nəsil (köhnə): Suprastin — sürətli təsir (15-30 dəq), lakin yuxululuq verir. Suprastin nə üçündür — kəskin allergiya, övrə, qaşınma, böcək sancması, dərman allergiyası. Fenistil damcı — uşaqlar üçün 1 aydan istifadə olunur. 2-ci nəsil (yeni): Setirizin, Loratadin — yuxululuq az, gündə 1 dəfə. 3-cü nəsil (ən yeni): Erius (dezloratadin) — yuxululuq yox, 24 saat təsir. Allergiya dərmanı adları: Suprastin, Setirizin, Loratadin, Erius, Fenistil, Fenkarol, Klaritin.
Ən yaxşı allergiya dərmanı — kəskin, ağır allergiyada Suprastin (sürətli, güclü). Gündəlik, uzunmüddətli istifadədə Setirizin və ya Loratadin (yuxululuq az). Uşaqlarda Fenistil damcı (1 ay+) və ya Erius sirop (1 yaş+). Qaşınma üçün dərmanlar — daxili (antihistamin tablet) + xarici (Fenistil gel, kalamin losyon). Allergiya üçün maz — Fenistil gel qaşınmanı 5 dəqiqədə azaldır. Allergiya dərmanları həkim məsləhəti ilə seçilməlidir — xüsusilə uşaqlar, hamilələr, xroniki xəstəsi olanlar.
Bronxial astma dərmanları — müalicəvi (gündəlik — inhaler kortikosteroid) və kəskin (tutma zamanı — bronxodilator, salbutamol). Bronxial astma təbii müalicəsi — tetikleyicilərdən qaçınma, hava təmizləyici, nəfəs alma məşqləri. Lakin astma ciddi xəstəlikdir — dərmansız idarə olunmur, pulmonoloqa müraciət edin.
Uşaqlarda allergiya böyüklərdən daha çoxdur — immun sistem hələ formalaşır. Uşaqlarda allergiya zamanı nə etməli — allergeni müəyyən edin, uşaqlar üçün allergiya dərmanı verin (Fenistil damcı 1 ay+, Setirizin damcı 6 ay+, Erius sirop 1 yaş+). Uşaqlarda allergiya səpkiləri — yanaq, dirsək içi, diz arxası. Usaqda allergiya çox vaxt qida mənşəlidir (süd, yumurta). Uşaqlarda allergiya əlamətləri — dəri səpkisi, qaşınma, burun axması, öskürək, ishal.
Hamiləlikdə allergiya hormonal dəyişikliklərlə güclənə bilər. Hamiləlikdə qaşınma çox yaygındır — dəri dartılması, hormonal dəyişiklik, allergiya. Dərmansız üsullara üstünlük verin: allergenlərdən qaçınma, duzlu su ilə burun yuma, nəmləndirici. Loratadin hamiləlikdə nisbətən təhlükəsiz hesab olunur — lakin mütləq mama-ginekoloqla məsləhətləşin. Suprastin hamiləlikdə tövsiyə olunmur.
Nevroloji allergiya — stress, narahatlıq, emosional gərginlik allergik reaksiyaları tetikləyə bilər. Psixosomatik mexanizm: stress → kortizol → immun sistem disbalansı → allergiya güclənir. Müalicə: stress idarəetməsi + antihistamin. Xroniki övrədə nevroloji komponent yoxlanmalıdır.
Allergiya müalicə olunmaya bilər, lakin idarə oluna bilər. Allergeni tanıyın, təmasdan qaçının, antihistamin dərmanları yanınızda saxlayın. Yayda böcək sancması, günəş allergiyası, qida allergiyası artır — Suprastin kəskin hallarda, Fenistil gel dəri qaşınmasında, Fenistil damcı uşaqlarda ilk seçimdir. Nəfəs darlığı, bədən övrəsi, şişkinlik — dərhal 103. Xroniki allergiyada allergoloqa müraciət edin, allergiya testindən keçin, uzunmüddətli müalicə planı qurun.
AZ − AZN
