Böyrək daşı (nefrolitiaz, urolitiaz) — sidikdəki mineralların kristallaşaraq böyrəkdə bərk kütlə əmələ gətirməsidir. Hər 10 insandan 1-i həyatı boyu böyrək daşı ilə üzləşir. Kişilərdə 2 dəfə çox rast gəlinir. Yayda dehidrasiya səbəbi ilə böyrək daşı halları 40% artır — Bakıda avqust ayında ən yüksək risk dövründəyik. Böyrək daşını nə salır — az su içmə (1 nömrəli səbəb), həddindən artıq duz, heyvan proteini, oksalat zəngin qidalar, genetik meyillilik.
Kreatinin nədir — əzələ metabolizmasının tullantı maddəsidir, böyrəklər tərəfindən süzülür. Qanda kreatinin çox olması böyrək funksiyasının zəiflədiyini göstərir. Kişilərdə norma: 0.7-1.3 mg/dl, qadınlarda: 0.6-1.1 mg/dl. Kreatinin yüksəkliyi nədir — böyrək çatışmazlığı, dehidrasiya, həddindən artıq əzələ yüklənməsi səbəbi ola bilər. Kreatinin təbii yolla müalicəsi — bol su içmək, protein qəbulunu azaltmaq, duz məhdudlaşdırmaq. Kreatinin klirensi böyrəyin süzmə sürətini ölçür — ən dəqiq böyrək funksiya göstəricisidir.
Böyrək ağrısı beldə, böyürlərdə, tərəflərdə hiss olunur — bel ağrısından fərqli olaraq, hərəkətlə dəyişmir, dalğavari gəlir. Böyrək ağrısı əlamətləri: kəskin, dalğavari ağrı (kolik) — beldən qasığa, aşağıya yayılır. Ürəkbulanma, qusma. Tez-tez sidik ifrazı, az miqdarda. Sidikdə qan (hematuriya) — çəhrayı, qırmızı, tünd rəng. Yanma hissi (sidik ifrazında). Qızdırma + titrəmə (infeksiya əlaməti). Böyrək sancısı — daş sidik yolundan keçərkən yaranan kəskin ağrıdır, "doğuş ağrısına bərabər" hesab olunur.
Böyrək soyuqlaması əlamətləri — bel nahiyəsində küt ağrı, tez-tez sidik ifrazı, bulanıq sidik, yüngül qızdırma, halsızlıq. Böyrək soyuqlaması üçün dərman — Kanefron (bitki əsaslı, iltihab əleyhinə + sidikqovucu), isti kompres, bol su. Ciddi hallarda antibiotik lazım ola bilər — uroloqa müraciət edin.
Böyrək ağrısı üçün nə etməli — ağrıkəsici (ibuprofen), isti kompres, bol su. Lakin: sidikdə qan, 38.5°C+ qızdırma, 24 saatdan çox davam edən ağrı, tamamilə sidik gəlmirsə (anuriya), şiddətli qusma — dərhal təcili yardım. Böyrək çatışmazlığının əlamətləri: sidik azalması, ayaq/üz şişməsi, yorğunluq, ürəkbulanma, nəfəs darlığı.
Sistit nədir — sidik kisəsinin bakterial iltihabıdır. Qadınlarda 8 dəfə çox rast gəlinir — anatomik quruluş (qısa sidik yolu). Sistit nədən olur — E. coli bakteriyası (80%), hovuzda/çimərlkdə infeksiya, soyuqlama, az su içmə, sidiyi uzun saxlama. Sidik kisəsi soyuqlaması əlamətləri: tez-tez sidik ifrazı (hər 10-15 dəq), yanma, ağrı, bulanıq və ya qanlı sidik, aşağı qarında ağrı. Sistit müalicəsi — antibiotik (Furadonin, Furagin) + Kanefron (bitki dəstəyi) + bol su.
Sistit üçün dərman seçimi həkim tərəfindən edilməlidir. Sistit üçün tabletka — Furadonin (nitrofurantoin) ən çox istifadə olunan ilk sıra dərmandir. Sistit dərmanı kateqoriyaları: antibakterial (Furadonin, Furagin, Fosfomisin), bitki əsaslı (Kanefron), ağrıkəsici (ibuprofen, No-Şpa). Sistit üçün antibiotik — Fosfomisin (Monural) tək dozalı, Furadonin 7 gün, Furagin 7-10 gün. Sistit xəstəliyinin dərmanı özbaşına seçilməməlidir — yanlış antibiotik rezistentlik yaradır.
Sidik kisəsi ağrıları sistit, böyrək daşı, sidik yolu infeksiyası, prostatit (kişilərdə) səbəbi ola bilər. Sidik kisəsi xəstəlikləri — sistit, interstisial sistit, sidik kisəsi daşı, neyrogen sidik kisəsi. Sidik qaçırma — stress tipli (öskürmə, gülmə zamanı), urge tipli (ani güclü istək). Sidik qaçırma müalicəsi — Kegel məşqləri, dərman, ağır hallarda əməliyyat. Sidik qovucu dərman adları — Kanefron, Furosemid, Spironolakton. Lakin sidik qovucu bitkiler (ardıc, cökə çayı, buğda otu) daha yumşaq alternativdir.
Sidik yollarının təbii müalicəsi — Kanefron (rozmarin, lovage, mərkəzotu — bitki əsaslı, iltihab əleyhinə + sidikqovucu + antiseptik). Böyrək çayı — ardıc meyvəsi, ayı üzümü, cökə çiçəyi. Turşuməng suyu — sidik yolunu yuyur. D-Mannoza — bakteriyanın sidik kisəsinə yapışmasını əngəlləyir. Probiotik — bağırsaq + vaginal flora balansı. Uşaqlarda sistit müalicəsi — Kanefron damcı (1 yaşdan), ciddi hallarda pediatrik antibiotik.
Böyrək dərmanı seçimi xəstəliyin növündən asılıdır. Böyrək dərmanlarının adları: Kanefron (bitki əsaslı — iltihab, infeksiya, daş profilaktikası). Kanefron tabletka nə üçündür — sistit, pielonefrit, böyrək daşı profilaktikası, sidik yolu infeksiyası. Kanefron həm tablet, həm sirop formada mövcuddur. Furadonin — nitrofurantoin, sistit üçün birinci seçim antibakterial. Furagin — furazidin, daha geniş spektrli, pielonefrit + sistit. Böyrək ağrısı üçün dərman — ağrıkəsici (ibuprofen, diklofenak), spazmolitik (No-Şpa, drotaverin).
Böyrək daşları necə əridilir — yalnız sidik turşusu daşları dərmanlə əridilə bilər (Uralit-U, kalium sitrat — sidiki qələviləşdirir). Kalsium oksalat daşları əridilmir — xaric olunmalıdır. Kiçik daşlar (5 mm-dən az) çox su + hərəkət ilə təbii yolla düşə bilər. Kanefron daşın düşməsini asanlaşdırır — sidikqovucu + spazmolitik effekt. Böyrək ağrısının evdə müalicəsi — isti vanna (spazmı azaldır), bol su (2.5-3 litr), hərəkət (pilləkən çıxma), ağrıkəsici. Lakin 7 mm+ daşlarda özbaşına müalicə təhlükəlidir — uroloqa müraciət edin.
Ultrases (USM) ilə daşın ölçüsü müəyyən edilir. 5 mm-dən kiçik — gözlə + dərman. 5-10 mm — litotripsi (şok dalğası ilə parçalama) — kəsiksiz, xaricdən. 10 mm+ — endoskopik əməliyyat və ya açıq əməliyyat. Böyrək genişlənməsi nədir (hidronefrozis) — daş sidik yolunu tıxadıqda böyrək şişir, bu təcili müdaxilə tələb edir. Böyrək genişlənməsi müalicəsi — tıxanıqlığın aradan qaldırılması (stent, nefrostomiya). Uroloq nədir — sidik yolları və kişi reproduktiv sistemi mütəxəssisi. Böyrək daşında uroloqa müraciət vacibdir.
Böyrək daşı üçün su — gündə 2.5-3 litr (yayda 3.5+ litr). Sidik açıq sarı/şəffaf olmalıdır — tünd sidik dehidrasiyanın əlamətidir. Böyrək daşı qidalar — oksalat zəngin qidaları azaldın: ispanaq, çuğundur, şokolad, fıstıq, çay. Kalsium qəbulunu azaltmayın — kalsium oksalatı bağırsaqda bağlayır, böyrəyə çatmasını əngəlləyir. Limon suyu (sitrat) — daş əmələ gəlməsini əngəlləyir. Duz azaldın (gündə 5 qr-dan az). Heyvan proteini azaldın (qırmızı ət). Kalsium olan qidalar — süd, yoğurt, brokoli, badam — böyrək daşına yox, sümük sağlamlığına lazımdır.
Böyrək daşı və sidik yolu xəstəlikləri yayda peak nöqtəyə çatır — dehidrasiya əsas tetikleyicidir. Gündə 3+ litr su için, duz azaldın, limon suyu əlavə edin. Kanefron bitki əsaslı profilaktika və müalicə, Furadonin sistit üçün birinci seçim, Furagin geniş spektrli infeksiyalarda. Böyrək ağrısı, sidikdə qan, qızdırma — dərhal uroloqa. Böyrəkləriniz bədənin filtridir — onları qorumaq sağlamlığınızı qorumaqdır.
AZ − AZN
