Bronxial astma tənəffüs yollarının xroniki iltihab xəstəliyidir. Bu xəstəlikdə bronxlar (havayolları) müxtəlif təsiredici amillərə qarşı həssas olur, daralır və hava axınını məhdudlaşdırır. Astma dünya əhalisinin 5–10%-ində rast gəlinir və hər il milyonlarla insan astma tutması ilə təcili tibbi yardıma müraciət edir. Astma xəstəliyi bütün yaş qruplarını təsir edir, lakin uşaqlarda və 40 yaşdan yuxarı qadınlarda daha çox görünür.
Astmada əsas problem havayollarının iltihab nəticəsində ödemləşməsi və əzələ spazmı ilə daralmasıdır. Bu, oksigenin ag ciyerə çatmasını çətinləşdirir və oksigen çatışmazlığı yaradır. Tutma zamanı hava içəri girir, lakin tam çıxa bilmir — bu da xarakterik xirilti səsini və nəfəsdarlığı yaradır.
Bu yazıda bronxial astma dermanlari, bronxial astma tebii mualicesi, tutma zamanı ilk yardım və nebulizator istifadəsi ətraflı izah olunur. Astma müalicə oluna bilməyən, lakin tam idarə oluna bilən xəstəlikdir — düzgün dərman və nebulizator ilə xəstə tam normal həyat sürə bilər.
Astma tutması müxtəlif tetikleyici amillərlə yarana bilər. Bu amillərin bilinməsi tutmaların qarşısını almaq üçün çox vacibdir. Hər astmalı xəstənin individual tetikleyiciləri ola bilər — buna görə xəstənin öz tetikleyicilərini tanıması mütləqdir.
Astmalı xəstələrin 80%-də allergiya da var. En guclu allergiya dermani və en yaxsi allergiya dermani seçimi həkim tərəfindən aparılmalıdır. Allergiya zamani ne etmeli sualı astma xəstəsi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır — çünki tetikleyici aradan qaldırılmalıdır.
Astma tutmasının əlamətlərini bilmək həyat xilas edicidir. Tutma yavaş-yavaş başlaya və saatlar ərzində kəskinləşə bilər və ya qəfil yarana bilər. Bogulma hissi neden olur — bu sual astmalı və ya yaxınında astmalı olan hər kəsin bilməsi vacib olan məsələdir.
Mavimtraq dodaqlar, danışa bilməmək, inhalyatorun təsirsiz qalması, şüur pozulması — bu əlamətlər oksigen çatışmazlığını göstərir. Beyinde oksigen catismazligi elametleri görünürsə dərhal təcili tibbi yardıma müraciət edin. Astma tutması ölümlə nəticələnə bilən vəziyyətdir.
Allergiya ilk yardim və allergiya zamani ilk yardim kimi astma tutması zamanı da düzgün addımlar həyat xilas edicidir. Yuksek tezyiq zamani ilk yardım ilə oxşar prinsiplərlə — sakit qalmaq və düzgün ardıcıllıq vacibdir.
İnhalyator (aerozol) sürətli və portativdir, lakin texnika tələb edir. Nebulizator dərmanı buxar şəklinə çevirir — uşaqlar, yaşlılar və ağır tutmalarda daha effektivdir. Hər iki qurğu astma müalicəsində mütləq lazımdır.
Nebulizator dərman məhlulunu çox kiçik damcılara çevirib bronxlara birbaşa çatdıran tibbi qurğudur. Buxar formasında dərman agciyerə daxil olur və lokal təsir göstərir. Bu, dərmanın effektivliyini artırır və yan təsirləri azaldır. Astma, xroniki bronxit, agciyer xestelikleri, allergik öskürək və pnevmoniya müalicəsində mütləq qurğudur.
Nimo tibbi qurğular brendi olaraq nebulizator çeşidində ailənin hər üzvü üçün uyğun seçim təklif edir. Aşağıda 3 əsas Nimo nebulizator modelini təqdim edirik — yetkin, portativ və uşaqlar üçün.
HNK-NBL-S modeli yetkin xəstələr və evdə müntəzəm istifadə üçün ideal seçimdir. Güclü kompressor sayəsində dərman zərrəcikləri kiçik ölçüyə bölünür və bronxların dərinliyinə çatır. Bronxial astma dermanlari, salbutamol, kortikosteroid və fizioloji məhlulla istifadə oluna bilər.
Kompakt Mini astma tutması üçün portativ həll yoludur. İş yerində, səfərdə, məktəbdə və ya idmanda — hər yerdə özünüzlə daşıya bilərsiniz. Yüngül, səssiz və səmərəli — astma xəstəsinin gündəlik həyatına davamlılıq qatır.
Maşın Pediatrik uşaqlarda astma müalicəsini oyun kimi göstərən xüsusi dizaynla yaradılıb. Uşaq nebulizatordan qorxmaz, müalicə zamanı kooperasiya edir və daha effektiv nəticə alınır. Sudemer usaqlarda oskurek və usaqlarda quru oskurek ucun ne etmeli sualına ən praktik cavablardandır.
Bronxial astma dermanlari iki əsas qrupa bölünür: təcili (relyever) və profilaktik (kontrol) preparatlar. Təcili dərmanlar tutma zamanı bronxları açır, profilaktik dərmanlar isə iltihabı azaldır və tutmaların qarşısını alır.
Bronxial astma tebii mualicesi dərman müalicəsini əvəz etmir, lakin köməkçi vasitə kimi istifadə oluna bilər. İsti bal-limonlu su, zəncəfil çayı, çobanyastığı buxarı bronxları rahatlaşdırır. Lakin bu üsullar yalnız yüngül əlamətlərdə effektivdir — kəskin tutmada mütləq dərman və nebulizator lazımdır.
Hamilelikde allergiya və hamilelikde oskurek zamani ne etmeli sualları xüsusi diqqət tələb edir. Hamiləlikdə astma müalicəsi davam etdirilməlidir — kontrolsuz astma nəfəs almağı çətinləşdirir və dölə zərər verir. Yalnız ginekoloq və pulmonoloq nəzarəti ilə dərman seçimi aparılır.
Davamlı öskürək astmanın ilk və ya tək əlaməti ola bilər. Quru oskurek formasında və ya belgemli oskurek formasında özünü göstərə bilər. En yaxsi oskurek dermani seçimi öskürəyin tipindən asılıdır — quru və ya bəlğəmli olduğunu müəyyən etmək vacibdir.
Quru oskurek ucun sirop və quru oskurek ucun derman öskürək refleksini boğur. Belgemli oskurek ucun ne etmeli sualına cavab — bəlğəm həlledici siroplar və mukolitiklər. Oskurek ucun ne etmeli sualı astmalı xəstə üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır — çünki səhv dərman astma tutmasını tetikləyə bilər.
Allergik oskurek dermanlari və allergik quru oskurek əlamətləri olduqda mütləqlik testi (allergiya testi) tövsiyə olunur. Oskurek ucun derman adlari arasında ən geniş yayılanlar bromheksin, ambroxol, asetilsistein və dextrometorfandır. Bogazda qiciqlanma ve oskurek bir saatdan çox davam edirsə, mütləq həkimə müraciət edin. Astmalı xəstələrdə bu, yaxınlaşan tutmanın siqnalı ola bilər. Quru oskurek ucun ne etmeli sualına ən sürətli cavab — buxar inhalyasiyası və bol maye qəbulu. Allergiya dermanlari isə öskürək astmasında həm sebəbi, həm də simptomları azaltmağa yönəlikdir.
Pnevmoniya nedir — ag ciyerin iltihabıdır, infeksion mənşəlidir. Pnevmoniya elametleri: yüksək qızdırma, bəlğəmli öskürək, sinə ağrısı. Pnevmoniya yoluxucudur — viral və bakterial formaları var. Pnevmoniya mualicesi antibiotik və ya antiviral preparatlarla aparılır. Astmadan fərqli olaraq pnevmoniya sağaldıla bilən xəstəlikdir, lakin nəticə vermədikdə ag ciyere su yigilmasi elametlerinə qədər dərinləşə bilər.
Uşaqlarda astma çox vaxt erkən yaşda — 5 yaşa qədər — başlayır. Usaqda allergiya və usaqlarda allergiya əlamətləri olan uşaqlarda astma riski yüksəkdir. Usaqlarda allergiya zamani ne etmeli sualına ən doğru cavab — pediatr və allerqoloq məsləhəti almaq və tetikleyiciləri müəyyən etməkdir.
Uşaqlarda astma əlamətləri: gecə öskürəkləri, fiziki aktivlik zamanı nəfəsdarlıq, xırıltılı tənəffüs, davamlı soyuqdəymə hissi. Usaqlarda allergiya elametleri arasında usaqlarda allergiya sepkileri, dəri qaşınması da yer alır — bunlar atopik triadanın bir hissəsi ola bilər.
Usaq ucun oskurek dermanlari və usaqlar ucun allergiya dermani seçimi xüsusi diqqət tələb edir. Usaq ucun oskurek siropu və usaqlar ucun oskurek siropu yalnız pediatr təyinatı ilə qəbul edilməlidir. Oskurek dermani usaq ucun dozası uşağın yaş və çəkisinə görə hesablanır. Usaqlarda oskurek ucun tebii mualice kimi bal-limon, ananas suyu kimi üsullar 1 yaşdan sonra köməkçi ola bilər. Usaqlarda belgemli oskurek zamanı buxar inhalyasiyası və nebulizator çox effektivdir.
Usaqlarda pnevmoniya elametleri: yüksək qızdırma, sürətli nəfəsalma, sinə üzgünlüyü, mavimtraq dodaqlar. Usaqlarda pnevmoniya mualicesi mütləq pediatr nəzarəti ilə aparılır və çox vaxt antibiotik tələb edir. Pnevmoniya kecicidirmi — bəli, viral və bakterial formaları yoluxucudur, buna görə uşaq xəstə olduqda kollektivdən təcrid edilməlidir. Pnevmoniya xesteliyi nedir sualına qısa cavab — ağ ciyər iltihabıdır.
Goy oskurek mualicesi antibiotik və dəstək terapiya tələb edir — nebulizator buxar inhalyasiyası simptomları yüngülləşdirir. Xroniki astma və xroniki bronxit uşaqlarda erkən aşkarlanmadıqda yetkinlikdə ciddi agciyer xesteliklerinə gətirib çıxarır. Davamlı öskürək 4 həftədən çox davam edirsə mütləq pulmonoloqa müraciət edin.
Astma idarə oluna bilən xəstəlikdir — düzgün həyat tərzi və profilaktika ilə tutmalar minimuma endirilə bilər. Müntəzəm dərman qəbulu, tetikleyicilərdən qaçınma və ev mühitinin təmizliyi əsas amillərdir. Allergiya zamani ne yemek olmaz və allergiya zamani ne yemeli qaydalarına əməl olunması da çox vacibdir.
Omega-3 yağ turşuları (balıq), antioksidantlı meyvə-tərəvəz (giləmeyvə, brokoli, şpinat), C vitamini ilə zəngin qidalar bronx iltihabını azaldır. Konservant və süni boyalar isə bəzi xəstələrdə tutmanı tetikləyə bilər.
Bronxial astma tam idarə oluna bilən xroniki xəstəlikdir. Düzgün dərman, müntəzəm nebulizator istifadəsi, tetikleyicilərdən qaçınma və profilaktik tədbirlər ilə astmalı xəstə tam normal həyat sürə bilər. Tutma zamanı sürətli ilk yardım, salbutamol/ventolin dərmanları və evdə Nimo nebulizatorun olması həyat xilas edici amillərdir. Pulmonoloq nəzarəti və yazılı astma fəaliyyət planı uğurun açarıdır.
Doğru qurğu, doğru dərman, doğru zaman — astma müalicəsinin üç qızıl qaydasıdır!
AZ − AZN
