Quru göz sindromu — göz yaşı mayesinin kifayət qədər istehsal olunmaması və ya keyfiyyətinin aşağı olması nəticəsində gözün səthi nəmlənmir. Dünyada hər 5 insandan 1-i bu problemlə üzləşir. Yayda kondisioner, istidə tərləmə, açıq havada külək göz quruluğunu artırır. Əlamətlər: yanma, batma hissi, qızartı, yad cisim hissi, bulanıq görmə (qırpıldaqda düzəlir), işığa həssaslıq, gözdən su gəlmə (paradoks — quru göz refleks göz yaşı ifraz edir).
Uzun müddət ekrana baxmaq (qırpma tezliyi 50% azalır). Kondisioner və qızdırıcı (havanı qurudur). Kontakt linza istifadəsi. Yaşlanma (50+ yaşda göz yaşı azalır). Hormonal dəyişiklik (menopauza, hamiləlik). Bəzi dərmanlar (antihistamin, antidepressant, doğum nəzarəti). Autoimmun xəstəliklər (Sjögren sindromu, revmatoid artrit). Blefarit (göz qapağı iltihabı) — yağ vəzləri tıxanır, göz yaşının yağ qatı pozulur, nəm buxarlanır. Göz şişməsi nədən olur — allergiya, infeksiya, blefarit, ağlama, yuxusuzluq, duz çoxluğu. Üst göz qapağı şişməsi — blefarit, konyuktivit, allergiya, arpa (hordeolum). Göz altı şişkinlik — genetik, yaşlanma, yuxusuzluq, duz, allergiya. Soyuq kompres 10 dəqiqə, yuxu rejimi, duz azaltma kömək edir.
Göz atması nədən olur — göz qapağının ixtiyarsız seyirməsidir (miyokimiya). Səbəblər: yorğunluq, stress, kofein, yuxusuzluq, ekran istifadəsi, göz quruluğu. Sağ göz atması və ya sol göz atması çox vaxt təhlükəsizdir — bir neçə gün ərzində keçir. Lakin həftələrlə davam edərsə, göz bağlanırsa — nevrologa müraciət edin. Müalicə: yuxu, stress azaltma, kofein azaltma, süni göz yaşı.
Göz quruluğu üçün damcı — süni göz yaşı (hialuron turşusu, hipromelloza tərkibli). Gündə 3-4 dəfə. Konservantsız formul həssas gözlər üçün tövsiyə olunur. Eyelos, Sky Drops, Okolip-A — avismed.az-da mövcud seçimlər. Isti kompres — 5-10 dəqiqə, göz qapaqlarına. Yağ vəzlərini açır, göz yaşı keyfiyyətini artırır. 20-20-20 qaydası — hər 20 dəqiqədə, 20 saniyə, 20 fut (6 metr) uzağa baxın. Omega-3 əlavəsi — göz yaşı keyfiyyətini artırır. Hava nəmləndirici — otaqda rütubəti 40-60% saxlayın.
Gündə 2+ saat ekrana baxan insanların 90%-ində rəqəmsal göz gərginliyi yaranır. Göz ağrısı + baş ağrısı + bulanıq görmə + göz quruluğu + boyun-çiyin ağrısı — bu simptomlara "Kompüter Görmə Sindromu" (CVS) deyilir. Göz ağrısı səbəbləri arasında uzun ekran istifadəsi, yanlış eynək nömrəsi, göz quruluğu, qlaukoma, sinuzit, miqren var. Uşaqlarda ekran vaxtı xüsusilə ciddidir — miyopiya (yaxın görmə) riski hər il 30% artır. Göz ağrısına nə iyi gəlir — soyuq kompres, göz istirahəti, süni göz yaşı, 20-20-20 qaydası, parlaqlıq azaltma.
Göz sağlamlığı üçün vitaminlər: A vitamini (retinol — gecə görmə, kornea qorunması), lutein + zeaksantin (retina qorunması, mavi işıq filtri), C vitamini (antioksidant, katarakta profilaktikası), E vitamini (hüceyrə qorunması), Omega-3 (göz yaşı keyfiyyəti), sink (A vitamini metabolizması). Göz sağlamlığı üçün qidalar: kök (A vitamini), ispanaq + brokoli (lutein), portağal + bibər (C vitamini), badam + günəbaxan (E vitamini), somon + sardina (Omega-3), yumurta sarısı (lutein + sink). Okolip-A göz damcısı A+E vitamini birbaşa gözə çatdırır.
Qlaukoma nədir — gözdaxili təzyiqin artması nəticəsində görmə sinirinin zədələnməsidir. "Səssiz oğru" adlanır — əlamət vermədən görmə sahəsini daraldır. Göz təzyiqi norması 10-21 mmHg. Göz təzyiqi əlamətləri: çox vaxt əlamətsiz (buna görə təhlükəli), qəfil ağrı + qızartı + bulanıq görmə (kəskin qlaukoma — 103!), periferik görmə itkisi (tüneldə baxma hissi). Göz təzyiqi üçün dərman — damcılar: beta-blokerlar, prostaqlandinlər (Alfam, latanoprost). Göz təzyiqi zamanı nə etməli — dərhal oftalmologa müraciət edin. 40 yaşdan sonra ildə 1 dəfə göz təzyiqi ölçdürün — qlaukoma erkən aşkar olunsa kor olmağın qarşısı alınır.
Katarakta — göz büllurünün tədricən bulanması, görmənin azalması. Yaşla bağlı (60+ yaşda ən çox), diabet, UV şüaları, siqaret riski artırır. Əlamətlər: bulanıq görmə, rənglərin solğunlaşması, gecə görmənin azalması, işıq ətrafında halolar. Müalicə — cərrahiyyə (bulanıq büllur süni büllurla əvəz olunur). Profilaktika: SPF eynək, antioksidant vitaminlər, şəkər nəzarəti. Oftan Kataksrom damcısı katarakta profilaktikası üçün istifadə olunur.
Miyopiya — uzaqdakı əşyalar bulanıq görünür. Son 30 ildə uşaqlarda miyopiya 2 dəfə artıb — "miyopiya epidemiyası." Səbəb: həddindən artıq ekran + az açıq hava. 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin 50%-nin miyopik olacağı proqnozlaşdırılır. Müalicə: eynək, kontakt linza, LASIK əməliyyatı. Profilaktika: gündə 2+ saat açıq hava (uşaqlar), ekran məsafəsi, düzgün işıqlandırma.
Konyuktivit — gözün selikli qişasının iltihabı. Viral (ən çox — yayda hovuzda yoluxma), bakterial (irinli ifrazat), allergik (qaşınma, göz yaşı). Göz qaşınması səbəbləri — allergiya, quruluq, konyuktivit, blefarit. Göz qızarması səbəbləri — infeksiya, allergiya, quruluq, yorğunluq, qlaukoma. Deksametazon göz damcısı — iltihab əleyhinə, allergik reaksiyalarda, cərrahiyyə sonrası. Yalnız həkim təyinatı ilə — uzunmüddətli istifadə qlaukoma, katarakta riski artırır.
Göz damcısı kateqoriyaları: süni göz yaşı (nəmləndirici — Eyelos, Sky Drops), vitamin damcı (qidalandırıcı — Okolip-A), antibiotik damcı (infeksiya — Vigamox, Neladeks), iltihab əleyhinə (Deksametazon göz damcısı, Dikloftil), allergiya damcı (antihistamin), qlaukoma damcı (təzyiq azaldan — Alfam), katarakta damcı (Oftan Kataksrom). Göz damcısı adları çoxdur — düzgün seçim xəstəliyə görə dəyişir. Süni göz yaşı (göz yaşı damcısı) reseptsiz alına bilər, digərləri həkim təyinatı tələb edir. Tobrex göz damcısı — tobramicin antibiotik, bakterial konyuktivit müalicəsi üçün ən çox təyin olunan damcılardan biri. Neladeks göz damcısı — deksametazon + neomicin + polimiksin — iltihab + infeksiya birlikdə. Sulfasil göz damcısı — sulfasetamid, profilaktik antibakterial. Göz damcıları seçimi diaqnoza görə dəyişir — özbaşına antibiotik damcı istifadə etməyin, rezistentlik yaranır.
Əlləri yuyun. Başı arxaya əyin, alt göz qapağını yavaşca aşağı çəkin — kiçik cib yaranır. Damcını cibə damızdırın — damcı ucu gözə toxunmamalı (infeksiya riski). Gözü 30 saniyə bağlı saxlayın. Göz küncünü (burun tərəfi) 1-2 dəqiqə yüngül basın — dərmanın burun-göz yaşı kanalına axmasının qarşısını alır, effektivlik artır. 2 fərqli damcı istifadə edirsinizsə — aralarında 5-10 dəqiqə gözləyin. Açılmış damcını 28 gündən çox istifadə etməyin (çoxqablamalı). Konservantsız (tək dozalıq) damcılar hər istifadədən sonra atılır.
Linza göz quruluğunu artırır — süni göz yaşı mütləqdir. Linzayla uyğun olan damcılar seçin (konservantsız). Damcını linza çıxardıqdan sonra istifadə edin (bəzi damcılar linzaya hopur). Gündə 8 saatdan çox linza daşımayın. Linzayla yatmayın (infeksiya riski 6-8 dəfə artır). Hovuzda, vannada linza çıxarın. Linza ilə bağlı hər hansı qızartı, ağrı, bulanıqlıq — dərhal çıxarın, oftalmologa müraciət edin.
Uşaqlarda göz xəstəlikləri çox vaxt uşağın özü bilmir — şikayət etmir. Valideynlər diqqət etməli əlamətlər: gözü qıyır, çox yaxınlaşdırır (kitab, telefon), baş ağrısı, göz ovuşdurma, bir gözü bağlayır, TV-yə çox yaxın oturur, dərslərdə lövhəni görmür. Astigmatizm, miyopiya, hipermetropiya — uşaqlarda ən çox rast gəlinən görmə problemləri. Amblyopiya ("tənbəl göz") — erkən müalicə olunmasa daimi görmə itkisi. Məktəb başlamadan əvvəl göz müayinəsi — 4-6 yaşda mütləq, sonra ildə 1 dəfə.
0-2 yaş: ekran yoxdur (video zəng istisna). 2-5 yaş: gündə 1 saat. 6-12 yaş: gündə 2 saat. 13+ yaş: gündə 3 saat (dərs xaric). Hər 20 dəqiqədə fasilə. Yataqdan 1 saat əvvəl ekran yox (mavi işıq yuxu hormonunu — melatonini pozur). Açıq havada gündə 2+ saat — miyopiya riskini 50% azaldır. Xüsusilə yayda uşaqları açıq havaya çıxarın — göz sağlamlığının ən təbii dərmanı günəş işığıdır.
Avqust Uşaq Göz Sağlamlığı Ayıdır — ailənizin göz sağlamlığına diqqət yetirin. Ekran yorğunluğu, göz quruluğu, miyopiya — müasir dövrün ən böyük göz problemləridir. 20-20-20 qaydası, süni göz yaşı, vitamin A+E damcı, açıq havada vaxt — sadə amma effektiv addımlar. Eyelos gündəlik nəmləndirmə, Okolip-A vitamin qidalandırma, Sky Drops hialuron qorunma — hər ehtiyaca uyğun seçim avismed.az-da. 40+ yaşda ildə 1 dəfə göz təzyiqi ölçdürün, uşaqlarda məktəb əvvəli göz müayinəsi keçirin.
AZ − AZN
