Mədə ağrısı qarının yuxarı orta hissəsində (epiqastral nahiyə) hiss olunan ağrı, göynəmə, sıxma hissidir. Azərbaycan əhalisinin 60%-dən çoxu həyatında ən az 1 dəfə mədə ağrısı ilə üzləşir. Mədə ağrısı səbəbləri: qastrit (iltihab), mədə xorası, reflyuks, Helicobacter pylori infeksiyası, stress, yanlış qidalanma (yağlı, ədviyyatlı, turş), alkoqol, siqaret, bəzi dərmanlar (ibuprofen, aspirin). Yayda istilik, bayram süfrələri, küçə yeməkləri mədə problemlərini artırır.
Mədə ağrısı əlamətləri: yeməkdən sonra və ya ac qarına ağrı/göynəmə, şişkinlik, geyirmə, ürəkbulanma, iştahasızlıq, tez dolma hissi. Mədə ağrısına nə iyi gəlir — antasid (Almagel), proton pompa inhibitoru (Omeprazol), ferment (Pankreatin), pəhriz, stress azaltma. Mədə ağrısı üçün təbii müalicə — zəncəfil çayı, papatya çayı, nanə, aloe vera, isti su.
2 həftədən çox davam edən mədə ağrısı. Qanlı və ya qara rəngli nəcis (mədə qanaması əlaməti). Qanlı qusma. 5%+ çəki itkisi (istəmədən). Udma çətinliyi. 45+ yaşda ilk dəfə başlayan ağrı. Qastroenteroloq — mədə-bağırsaq sistemi mütəxəssisi. Endoskopiya (qastroskopiya) ilə mədənin içini yoxlayır.
Qastrit nədir — mədə selikli qişasının iltihabıdır. Kəskin (qəfil başlayır, qısa müddətli) və xroniki (aylar/illər davam edir) ola bilər. Gastrit belirtileri / qastrit əlamətləri: epiqastral ağrı, göynəmə, ürəkbulanma, geyirmə, şişkinlik, iştahasızlıq, tez dolma hissi. Mədədə qastrit əlamətləri yeməkdən sonra güclənir — xüsusilə turş, ədviyyatlı, yağlı yeməklərdən sonra. Xroniki qastrit əlamətsiz gedə bilər — yalnız endoskopiya ilə aşkar olunur.
Helicobacter pylori — mədənin turş mühitində yaşayan bakteriyadır. Dünyada 50%+ insanda var. Xroniki qastritin №1 səbəbi, mədə xorasının 80%-nin, mədə xərçənginin 90%-nin səbəbkarıdır. Əlamətlər: çox vaxt əlamətsiz. Diaqnoz: nəfəs testi (ureaza), nəcis antigeni, qan anticisim testi, endoskopik biopsi. Müalicə: 3-lü terapiya — Omeprazol + 2 antibiotik (amoksisilin + klaritromisin) — 14 gün kurs. Denol (bizmut subsitrat) — H.pylori-yə əlavə antibakterial effekt, selikli qişanı qoruyur.
Qastrit dərmanları: proton pompa inhibitorları (Omeprazol, pantoprazol — mədə turşusunu azaldır), antasidlər (Almagel — turşunu neytrallaşdırır), H2 blokerlər (Ranitidin), bizmut preparatları (Denol — selikli qişa qorunması), fermentlər (Pankreatin, Mezim Forte — həzmi asanlaşdırır). Omeprazol nə üçündür — mədə turşusu istehsalını blok edir, qastrit, xora, reflyuks müalicəsinin əsasıdır. Omeprazol istifadə qaydası — səhər ac qarına, yeməkdən 30 dəqiqə əvvəl, su ilə. Çeynəməyin, əzməyin — kapsul bütöv udulmalıdır.
Mədə yanması (pirozis, ürək yanması) — döş sümüyü arxasında yanma hissidir. Mədə turşusu qida borusuna qalxdıqda yaranır (qastroezofageal reflyuks). Mədə yanması üçün dərman: sürətli rahatlıq — Almagel (antasid, 5 dəqiqədə neytrallaşdırır), uzunmüddətli — Omeprazol (turşu istehsalını azaldır). Mədə yanmasının təbii müalicəsi — çörək sodası (müvəqqəti, tövsiyə olunmur), zəncəfil çayı, aloe vera suyu, badam südü. Hamiləlikdə mədə yanması çox yaygındır — uşaqlıq böyüdükcə mədəyə təzyiq artır. Antasid (Almagel, Renni) hamiləlikdə istifadə oluna bilər — həkim məsləhəti ilə.
Mədə xorası — mədə selikli qişasında açıq yara. Mədə xorası əlamətləri: ac qarına kəskin ağrı (yeməklə azalır), gecə ağrısı, çəki itkisi, qanlı/qara nəcis. Səbəblər: H.pylori (80%), QSAE dərmanları (aspirin, ibuprofen), stress, siqaret. Müalicə: Omeprazol + antibiotik (H.pylori varsa) + Denol. Ağırlaşmalar: qanama, perforasiya (deşilmə) — təcili cərrahi müdaxilə. Mədə bağırsaq soyuqlaması əlamətləri — ishal, qusma, qızdırma, qarın ağrısı — çox vaxt virus mənşəlidir (rotavirus, norovirus).
Mədə altı vəzi xəstəliyi əlamətləri: yuxarı qarında kəmər tipli ağrı (belə yayılır), ürəkbulanma, yağlı/pis qoxulu nəcis, çəki itkisi, şəkər artması. Mədə altı vəzin soyuqlaması (pankreatit) — kəskin ağrı, qusma, qızdırma. Mədə altı vəzin müalicəsi — pəhriz (yağsız, kiçik porsiya), ferment əlavəsi (Pankreatin, Mezim Forte), ağrıkəsici. Mədə altı vəzə xeyirli qidalar — bişmiş tərəvəz, yulaf, toyuq döşü, kefir, alma kompotu. Pankreatin nədir — mədə altı vəzindən əldə olunan həzm fermenti (lipaza + amilaza + proteaza) — yağ, karbohidrat, zülalı həzm edir. Pankreatin dərmanı nə üçündür — ferment çatışmazlığı, ağır yemək sonrası şişkinlik, pankreatit, həzm pozğunluğu.
Mədə dərmanları / mədə üçün dərmanlar — Omeprazol, Pantoprazol, Almagel, Almagel A, Maaloks, Denol, Pankreatin, Mezim Forte, Smekta, Ranitidin, Omez, Fosfalugel. Mədə ağrısı üçün dərman adları: turşuluq — Omeprazol, Almagel. Həzm — Pankreatin, Mezim. H.pylori — Denol. İshal — Smekta. Mədə dərmanı özbaşına uzun müddət istifadə etməyin — 2 həftədən çox ağrı davam edərsə qastroenteroloqa müraciət edin. Omez mədə dərmanı — omeprazolun brend adıdır, eyni təsir mexanizmi.
Mədə üçün pəhriz: yulaf sıyığı (selikli qişanı örtür), banan (turşuluğu azaldır), düyü (yüngül, həzm asan), bişmiş toyuq (yağsız protein), kefir (probiotik, flora balansı), bişmiş tərəvəz (brokoli, kabak, kartof), bal (antibakterial, iltihab əleyhinə), zəncəfil çayı (ürəkbulanma azaldır), papatya çayı (spazmolitik, sakitləşdirici). Kiçik porsiyalar, gündə 5-6 dəfə yeyin. Yeməyi yaxşı çeynəyin. Yeməkdən sonra 2-3 saat uzanmayın (reflyuks riski).
Qızardılmış yeməklər (yağ mədəni qıcıqlandırır). Ədviyyatlı yeməklər (biber, xardal). Turş meyvələr (sitrus — reflyuks artırır). Tomat və tomat sousu. Kofe (turşuluq artırır). Qazlı içkilər (şişkinlik, geyirmə). Alkoqol (selikli qişanı zədələyir). Siqaret (mədə turşusu artırır, qan dövranını azaldır). Çox isti və ya çox soyuq yemək/içmək.
Mədə bağırsaq hekimi (qastroenteroloq) — həzm sistemi mütəxəssisi. Uzman qastroenteroloq endoskopiya, kolonoskopiya, USM, H.pylori testi ilə dəqiq diaqnoz qoyur. Ən yaxşı qastroenteroloq — təcrübəli, endoskopiya edən, H.pylori müalicəsini bilən. Uşaq qastroenteroloq — uşaqlar üçün ayrıca ixtisas, 0-18 yaş həzm problemləri. Pəhriz + dərman kömək etmirsə, 2 həftədən çox davam edən ağrı, çəki itkisi, qanlı nəcis — dərhal qastroenteroloqa.
Mədə ağrısı, gastrit, ürək yanması — Azərbaycanda hər 3 insandan 1-inin problemidir. Omeprazol turşuluğu blok edir, Almagel 5 dəqiqədə rahatlaşdırır, Ornaenzim həzmi asanlaşdırır. Pəhriz müalicənin 50%-idir — yağlı, ədviyyatlı, turş azaldın. Helicobacter pylori testindən keçin. 2 həftədən çox davam edən ağrı — qastroenteroloqa. Mədənizi qoruyun — o sizin "ikinci beyninizdir."
AZ − AZN
