Sinir ağrıları (nevralgiya) — sinir lifinin sıxılması və ya iltihabından yaranan kəskin, elektrik şoku kimi ağrı. Sinir ağrılarının əlamətləri — ani, saniyələr davam edən, üz, baş, boyun nahiyəsində. Üçlü sinir (trigeminal nevralgiya) ən çox rast gəlinən formasıdır. Başda sinir sıxılması — boyun fəqərələrinin problemi ilə oksipital sinirin sıxılması — ensədən başlayıb təpəyə yayılan ağrı. Ense ağrısı səbəbləri arasında sinir sıxılması, boyun osteoxondrozu, yüksək təzyiq, stress var. Sinir hastalığı belirtileri — keylik, karıncalanma, əzələ zəifliyi, ağrı.
Miqren nədir — nevroloji xəstəlikdir, sadəcə "güclü baş ağrısı" deyil. Migren belirtileri: prodrom (1-2 gün əvvəl — əhval dəyişikliyi, boyun gərginliyi, iştaha artımı), aura (görmə pozulması — işıq parlaqları, kor nöqtələr, iynə batma hissi — 5-60 dəqiqə), ağrı mərhələsi (bir tərəfli zonqlayan ağrı, ürəkbulanma, qusma, işıq/səs həssaslığı — 4-72 saat), postdrom (yorğunluq, konsentrasiya çətinliyi — 1-2 gün). Hər miqren xəstəsində bütün mərhələlər olmaya bilər.
Stress — ən güclü tetikleyici. Hormonal dəyişiklik (menstruasiya, hamiləlik). Yuxu pozulması — həm yuxusuzluq, həm çox yatmaq. Hava dəyişikliyi (xüsusilə yay istisi, Bakıda fön küləyi). Bəzi qidalar — şokolad, pendir, alkoqol, kofein kəsilməsi. Güclü işıq, səs, qoxu. Ekran parlaqlığı — uzun müddət telefon/kompüter. Aclıq — yemək vaxtını keçirmək. Fiziki həddindən artıq yüklənmə.
Miqren ağrısı zamanı nə etməli — qaranlıq, sakit otağa keçin. Gözləri bağlayın. Alnına soyuq kompres qoyun. Bol su için (dehidrasiya miqreni gücləndirir). Baş ağrısı üçün nə etməli — ağrı başlayan kimi dərman için, gözləməyin — gec qəbul effektivliyi azaldır. Miqren müalicəsi profilaktik (gündəlik dərman — ağrı gəlməsin) və kəskin (ağrı zamanı — dərhal yatırsın) olmaqla 2 yanaşmadır. Ayda 4+ gün miqren olanlara profilaktik müalicə tövsiyə olunur — nevroloqla məsləhətləşin.
Stress — əzələ gərginliyi yaradır, qan damarlarını sıxır — baş ağrısının 1 nömrəli səbəbi. Sinir — emosional gərginlik, narahatlıq, sinir pozğunluğu. Sinir pozğunluğunun əlamətləri — tez-tez baş ağrısı, yuxusuzluq, əsəbilik, konsentrasiya pozulması. Yuxusuzluq — 7-9 saat yuxu lazımdır, az yatan insanlarda baş ağrısı 2 dəfə çox olur. Yuxusuzluq problemi xroniki olduqda nevroloqa müraciət edin. Dehidrasiya — gündə 2+ litr su içməmək. Anemiya (qan azlığı) — beyinə oksigen çatışmazlığı. Hipertoniya — yüksək təzyiq, xüsusilə ensə nahiyəsində ağrı. Hipertoniya nədir — arterial təzyiqin 140/90+ olması. Göz ağrısı baş ağrısı — göz gərginliyi (eynək lazımdır), sinuzit, qlaukoma. Boyun osteoxondrozu — fəqərə diskləri siniri sıxır.
Hamiləlikdə baş ağrısı — hormonal dəyişiklik, həcm artımı, stress, anemiya. Hamiləlik baş ağrısı 1-ci trimestrdə ən çox olur. Parasetamol hamiləlikdə təhlükəsiz hesab olunur (həkim dozası ilə). İbuprofen 3-cü trimestrdə əks göstərişdir. Aspirin hamiləlikdə həkim təyinatı olmadan istifadə etməyin. Baş ağrısı + görmə bulanıqlığı + üz şişkinliyi = preeklampsia şübhəsi — dərhal həkimə.
İstilik — damarları genişləndirir, baş ağrısı artır. Dehidrasiya — tərləmə ilə su itkisi. Günvurma — birbaşa günəş altında qalma. Yuxu rejiminin pozulması — yay gecələri. Kondisioner — soyuq hava axını sinirləri qıcıqlandırır. Soyuqdan baş ağrısı — kondisionerdən birbaşa soyuq hava dəymə, dondurma yemək ("brain freeze"). Bakıda iyul ayında istilik + rütubət kombinasiyası miqren tetikleyicisidir.
Baş ağrısı dərmanı seçərkən ağrının növünə diqqət edin. Parasetamol — ən təhlükəsiz, birinci seçim. Parasetamol nədir — ağrıkəsici və qızdırmasalıcı, mədəyə zərər vermir, hamiləlikdə istifadə olunur. Parasetamol 500 mg böyüklər üçün standart doza — gündə 3-4 dəfə, maksimum 4000 mg/gün. Parasetamol nə üçündür — baş ağrısı, miqren, diş ağrısı, əzələ ağrısı, qızdırma. Parasetamol uşaq dozası — yaş və çəkiyə görə (10-15 mg/kq).
İbuprofen — iltihab əleyhinə + ağrıkəsici. İbuprofen nədir — QSİƏP (qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparat). İbuprofen 400mg orta-güclü ağrılarda. İbuprofen tablet gündə 3 dəfə, yeməkdən sonra. Mədə problemləri olanlarda ehtiyatlı. İbuprofen sirop uşaqlar üçün mövcuddur. Miqrendə parasetamoldan daha effektivdir — iltihab komponentini də azaldır.
Analgin — güclü ağrıkəsici, lakin yan təsirləri çox. Analgin nə üçündür — kəskin, güclü ağrılarda, digər dərmanlar kömək etmədikdə. Analgin tablet — 500 mg, gündə 2-3 dəfə. Uzunmüddətli istifadə tövsiyə olunmur (qan hüceyrələrinə təsir riski). Aspirin — ağrıkəsici + qan duraldıcı. Aspirin istifadə qaydası — 500 mg tablet, yeməkdən sonra, bol su ilə. Aspirin kardio nə üçündür — aşağı dozada (100 mg) ürək-damar qorunması üçün, baş ağrısı üçün deyil. 16 yaşdan kiçik uşaqlara aspirin verməyin (Reye sindromu riski).
Sinir ağrıları üçün dərman — nevralgiada adi ağrıkəsicilər çox vaxt effektsizdir. Sinir ağrısı üçün nə etməli — nevroloq pregabalin, gabapentin, karbamazepin kimi antiepileptik dərmanlar təyin edir. Sinir sakitləşdirici dərmanlar — stress baş ağrısında: valerian, pustırnik, afobazol. Sinir ağrılarının təbii müalicəsi — B vitaminləri (B1, B6, B12), maqnezium, akupunktur, yoga, meditasiya. Sinir ağrısına nə iyi gəlir — isti kompres, yüngül masaj, dərin nəfəs alma, lavanda yağı.
Migrene nə iyi gəlir — qaranlıq, sakit otaq. Alnına soyuq kompres, ensəyə isti kompres. Kofein — miqren başlanğıcında 1 fincan qəhvə ağrını 40% azalda bilər (lakin gündəlik çox kofein tetikleyicidir). Zəncəfil çayı (ürəkbulanmanı azaldır). Nanə yağı (gicgaha masaj). Maqnezium əlavəsi (400 mg/gün — profilaktik). Müntəzəm yuxu rejimi (hər gün eyni saatda). Gündə 30 dəqiqə yüngül idman (gəzinti, üzgüçülük).
"Həyatımda ən güclü baş ağrısı" — ani başlayan, 10/10 şiddətdə (subaraxnoidal qanama şübhəsi). Baş ağrısı + qızdırma + boyun gərginliyi + işıq həssaslığı — meningit əlaməti. Baş ağrısı + üz asimmetriyası + qolda/ayaqda zəiflik + nitq pozulması — insult əlamətləri. Insult — beyin damarının tıxanması (işemik) və ya qanaxma (hemoragik). İşemik insult — ilk 4.5 saatda müdaxilə xəstəni xilas edə bilər. Baş ağrısı + görmə itkisi/ikili görmə. Travmadan sonra artan baş ağrısı. Gecə yuxudan oyadan baş ağrısı.
Vertigo nədir — dönmə hissi, sanki otaq fırlanır. Vertigo xəstəliyi — periferik (daxili qulaq) və ya mərkəzi (beyin) mənşəli ola bilər. Başgicəllənmə səbəbləri — BPPV (kristallar), Meniere xəstəliyi, vestibülar nevrit, miqren vertiqosu, anemiya, hipotoniya (aşağı təzyiq). Vertigo + baş ağrısı birlikdə olduqda nevroloji müayinə lazımdır. Vertigo əksər hallarda həyat üçün təhlükəli deyil, lakin gündəlik həyatı ciddi pozur — nevroloqa müraciət edin.
Ayda 15+ gün baş ağrısı (xroniki). Ağrıkəsici işləmir və ya dozanı artırmaq lazım olur. Ağrıkəsicidən asılılıq yaranıb (həftədə 3+ gün dərman). 50 yaşdan sonra ilk dəfə yaranan güclü baş ağrısı. Ağrı xarakteri dəyişib (fərqli ağrı). Əlavə əlamətlər var — görmə, nitq, tarazlıq, keylik. Halsızlıq və yorğunluq ilə birlikdə — anemiya, tiroid yoxlansın. Bu hallarda MRT, KT, qan analizi ilə əsas səbəb müəyyən edilməlidir.
Baş ağrısı üçün dərman adları — ağrının növünə görə seçin: yüngül ağrıda parasetamol, iltihablı ağrıda ibuprofen, güclü ağrıda analgin tərkibli kombinə dərman. Ağrıkəsiciləri ayda 10+ gün istifadə etməyin — "geri tepme" baş ağrısı yaranır.
22 İyul Dünya Beyin Günüdür — beyin sağlamlığınıza diqqət yetirin. Baş ağrısının 200+ növü var — hər biri fərqli yanaşma tələb edir. Gərginlik ağrısında parasetamol, miqrende ibuprofen, güclü ağrılarda analgin tərkibli dərman. Lakin ağrıkəsici həll deyil — səbəbi tapmaq lazımdır. Ani, şiddətli, xarakter dəyişən, əlavə əlamətlərlə gələn baş ağrısı — dərhal həkimə. Stress idarə edin, yuxu rejimini qoruyun, bol su için, ekran vaxtını azaldın. Beyniniz sizin ən qiymətli orqanınızdır — ona qulaq asın.
AZ − AZN
