Hər kəsin adını eşitdiyi, amma tam olaraq nə olduğunu bilmədiyi “fizioloji məhlul” əslində natrium xlorid adlanan maddənin tibbi formasıdır. Kimyəvi adı NaCl olan bu sadə duz, tibbdə “0.9% natrium xlorid məhlulu” şəklində istifadə olunur. Həkimlərin gündəlik praktik işində ən çox istifadə etdiyi preparatlardan biri hesab edilir.
İnsanın bədənində su və elektrolit balansı daim sabit qalmalıdır. Xəstəlik, əməliyyat, yüksək hərarət və ya qusma nəticəsində bu balans pozulur. Belə hallarda damardaxili sistemlə verilən natrium məhlulu orqanizmin ehtiyac duyduğu mayeni bərpa edir. Həmçinin bir çox dərman bu məhlulda seyrəldilərək vurulur. Bu səbəbdən “natri xlor sistem” demək olar ki, bütün xəstəxanalarda ən çox görülən prosedurlardan biridir.
Bəzən təkcə duz məhlulu kifayət etmir. Bu hallarda Ringer sistemi tətbiq olunur. Onun tərkibində natrium xloridlə yanaşı, kalium və kalsium duzları da var. Bu əlavə elektrolitlər bədənin balansını daha sürətli bərpa edir. Ringer sistemi xüsusilə əməliyyatlardan sonra, ağır travma, yanıq və uzunmüddətli susuzluq zamanı həyati əhəmiyyət daşıyır.
Natrium xlorid yalnız damar sistemi ilə məhdudlaşmır. Onun gündəlik istifadəsi də kifayət qədər genişdir:
- Burun spreyi formasında uşaqlarda və böyüklərdə soyuqdəymə və allergiya zamanı nəfəs yollarını açır.
- Yara yuyulması üçün təhlükəsiz antiseptik kimi işlədilir.
- Göz damcılarının həlledicisi olaraq istifadə olunur.
- Uşaqlar üçün hazırlanmış məhlullar sadəcə su balansını deyil, həm də immunitetin qorunmasını dəstəkləyir.
Adətən çox təhlükəsiz sayılır. Amma böyük həcmdə, uzun müddət və həkim nəzarəti olmadan istifadə edilərsə, bədəndə ödem, elektrolit balansının pozulması və arterial təzyiqin qalxması mümkündür. Bu səbəbdən NaCl sistemi mütləq tibbi nəzarətlə vurulmalıdır.
Azərbaycan apteklərində həm natrium xlorid, həm də Ringer sistemi münasib qiymətlərlə satılır. Kiçik ampulalar qəpiklərlə əldə olunur, 500 ml-lik şüşə sistemlərin qiyməti isə adətən 2–3 AZN civarındadır. Bu əlçatanlıq onları tibb müəssisələrinin və ev apteklərinin ayrılmaz hissəsinə çevirir.
Natrium xlorid və Ringer sistemi sadə görünsə də, tibbin sütunlarından biridir. Bədənin maye və elektrolit ehtiyacını qarşılamaq, xəstəlikdən sonra bərpa prosesini sürətləndirmək və dərmanların effektiv istifadəsini təmin etmək üçün əvəzolunmazdır.
AZ − AZN
