Mede agrisi həyatda ən az bir dəfə hər kəsin üzləşdiyi sağlamlıq problemidir. Yay mövsümündə, bayram süfrələrində və pikniklərdə həddindən artıq yemək, yağlı qidalar və isti havada saxlanma qaydalarına əməl olunmayan məhsullar mede problemlərini kəskin artırır. Mede yanmasi, gastrit, mede qicqirmasi və reflüks — bu şikayətlər xüsusilə Qurban bayramı kimi çox ət yeyilən dövrlərdə zirvəyə çatır.
Mede yanmasi mədə turşusunun yemək borusuna qalxması nəticəsində sinədə yanma hissidir. Mede agrisi elametleri arasında yuxarı qarında ağrı, dolğunluq hissi, ürəkbulanma və gəyirmə yer alır. Mede agrisinin elametleri həm qısamüddətli (qida ilə bağlı), həm də uzunmüddətli (gastrit, mede xorasi) ola bilər.
Mede agrisina ne iyi gelir sualının cavabı problemin səbəbindən asılıdır. Turşuluq əsaslı ağrıda antasidlər, spazmatik ağrıda spazmolitiklər, həzm problemində isə ferment preparatları kömək edir. Mede sallanmasi isə adətən mədə-bağırsaq infeksiyası və ya stress ilə bağlıdır.
Gastrit nedir — gastrit mədə selikli qişasının iltihabıdır. Kəskin gastrit qəfil başlayır və bir neçə gündə keçə bilər, xroniki gastrit isə aylarla, illərlə davam edər. Gastrit belirtileri arasında mədə nahiyəsində ağrı, yanma, ürəkbulanma, iştahsızlıq, dolğunluq hissi və gəyirmə yer alır.
Gastritin ən çox rast gəlinən səbəbi Helicobacter pylori (H. pylori) bakteriyasıdır. Bundan əlavə, uzunmüddətli ağrıkəsici istifadəsi, alkohol, stress və düzgün olmayan qidalanma da gastritə səbəb olur. Müalicə edilməyən gastrit mede xorasina, nadir hallarda mede xercenginə gətirib çıxara bilər. Mede xercenginin elametleri arasında davamlı mədə ağrısı, çəki itkisi, iştahsızlıq və qanlı qusma yer alır. Mede xercengi elametleri erkən mərhələdə çox vaxt hiss olunmur — buna görə müntəzəm yoxlanış vacibdir.
Qanlı qusma, qara rəngli nəcis, kəskin qarın ağrısı, 3 gündən çox davam edən ağrı — bu əlamətlər mede xorasi və ya daxili qanaxma ola bilər. Mede bagirsaq hekiminə dərhal müraciət edin. Dərhal 103 zəng edin.
Mede dermanlari seçərkən problemin növünü bilmək vacibdir. Mede yanmasi ucun derman olaraq antasidlər sürətli rahatlıq verir, proton pompa inhibitorları (PPI) isə uzunmüddətli müalicə üçün istifadə olunur. Mede agrisi ucun derman adlari arasında antasidlər (Renni, Almagel), PPI-lər (Pantap, Lansil, Esom), H2 blokerlər (Kvamatel) və reflüks preparatları (Algipak, Gastrotuss, Refcon) yer alır. Mede dermani seçimi ağrının səbəbinə görə fərqlənir, mede ucun dermanlar müxtəlif qruplarda mövcuddur. Mede agrisi dermani olaraq həm tabletka, həm sirop, həm də suspenziya formalarında preparatlar var. Mede agrisina dermanlar həkim məsləhəti ilə seçilməlidir.
Antasidlər mədə turşusunu neytrallaşdırır və bir neçə dəqiqə ərzində mede yanmasinı aradan qaldırır. Mede yanmasinin tebii mualicesi ilə yanaşı, antasid preparatlar ən sürətli və effektiv həll yoludur. Hamilelikde mede yanmasi çox yaygındır — hamiləlikdə antasidlər nisbətən təhlükəsiz hesab olunur, lakin mütləq həkim məsləhəti ilə qəbul edin.
PPI preparatları mədə turşusu istehsalını bloklayır və xroniki gastrit, mede xorasi və reflüks müalicəsində ən effektiv dərman qrupudur. Omez mede dermani ilə eyni qrupda olan Pantap (pantoprazol), Lansil (lansoprazol) və Esom (esomeprazol) uzunmüddətli müalicədə istifadə olunur.
Reflüks əleyhinə xüsusi preparatlar da mövcuddur. Algipak Duo alginat əsaslı suspenziya mədə turşusunun yemək borusuna qalxmasının qarşısını alır. Gastrotuss anti-reflüks paket formasındadır. Refcon Double Action ikili təsir mexanizmi ilə həm turşunu neytrallaşdırır, həm reflüksün qarşısını alır. Kvamatel (famotidin) H2 bloker olaraq turşu istehsalını azaldır.
PPI preparatları (Pantap, Lansil, Esom) yalnız həkim təyinatı ilə qəbul olunmalıdır. Antasidlər (Renni, Almagel) reseptsiz satılır, lakin 2 həftədən artıq müntəzəm istifadədə həkimə müraciət edin. Hamilelikde mede agrisi olduqda özbaşına dərman qəbul etməyin.
Hezm ucun dermanlar seçərkən problemin tipini müəyyən etmək vacibdir. Yağlı və ağır qidalardan sonra dolğunluq hissi, qarinda kop siskinlik, gaz və gec həzm — bütün bunlar hezm sisteminin yetərincə ferment istehsal etməməsindən ola bilər. Mede alti vezi (pankreas) həzm fermentlərinin əsas mənbəyidir.
Pankreatit nedir — mede alti vezin soyuqlamasi və ya iltihabıdır. Mede alti vezi xesteliyi elametleri arasında yuxarı qarında kəskin ağrı, ürəkbulanma, qusma, qızdırma və yağlı nəcis yer alır. Mede alti vezin mualicesi həkim nəzarəti ilə aparılır — ferment dəstəyi, pəhriz və bəzən hospitalizasiya lazımdır. Mede alti vezin dermani olaraq ferment preparatları (Festal, Pankreatin) istifadə olunur. Mede alti veze xeyirli qidalar — bişmiş tərəvəzlər, yağsız toyuq əti, düyü, banan, yağsız kefir.
Duodenum N10 isə paket formasında həzm dəstəyi preparatıdır. Pankreatit ciddi bir xəstəlikdir — ferment preparatları pankreatitdə həkim nəzarəti ilə istifadə olunur.
Ishal nedir — gündə 3-dən çox sulu nəcis ifrazıdır. Ishal nedi sualı ən çox axtarılan tibbi suallardan biridir. Ishal qida zəhərlənməsi, virus infeksiyası, stress və ya antibiotik istifadəsindən yarana bilər. Ishal ucun derman seçərkən əvvəlcə səbəbi müəyyən etmək vacibdir. Ishal neden olur — ən çox bakteriya (qida zəhərlənməsi), virus (rotavirus) və ya yanlış qidalanma səbəb olur. Ishal nedenleri arasında infeksiya, stress, dərman yan təsirləri və qida intoleransı da yer alır.
Qarin agrisi ishal dermani olaraq adsorbentlər (Smekta), antimotilitiklər (loperamid) və probiotiklər istifadə olunur. Ishal zamani ne yemeli — düyü, banan, quru çörək, kartof püresi. Ishale ne iyi gelir — bol maye (su, şorba), elektrolit məhlulları və probiotik qidalar. Qarin agrisi ishal zamani ne etmeli — ilk növbədə maye itkisini bərpa edin, sonra yüngül qidalarla başlayın. Ishal dermani həkim məsləhəti ilə seçilməlidir. Ishal zamani xalq tebabetində nar qabığı çayı, düyü suyu və qarabidə çayı geniş istifadə olunur.
Qebizlik ucun derman seçərkən əvvəlcə həyat tərzi dəyişiklikləri sınanmalıdır. Qebizlik ucun ne etmeli — gündə ən az 2 litr su, lifli qidalar (tərəvəz, meyvə, tam dənli), müntəzəm fiziki aktivlik. Qebizlik ucun derman adlari arasında laktuloza (Dufalak), gliserin şam, bisacodyl yer alır. Qebizlik ucun tebii mualicesi — kətan toxumu, quru ərik, gavalı kompotu effektiv təbii üsullardır. Qebizlik uzunmüddətli olarsa mütləq həkimə müraciət edin. Qebizlik yox etmek üçün ən vacib addım lifli qidalar və su istehlakını artırmaqdır. Qebizlik aradan qaldirmaq üçün müntəzəm fiziki aktivlik də çox önəmlidir. Qebizlik ucun caylar — rezene çayı, nanə çayı bağırsaq hərəkətliliyini artırır. Usaqlarda qebizlik ucun derman yalnız pediatr təyinatı ilə verilməlidir. Usaqlarda qebizlik ucun ne etmeli — ilk növbədə su, lifli qidalar və probiotik artırılmalıdır. Uwaqlarda qebizlik çox yaygındır və əksər hallarda qidalanma dəyişikliyi ilə həll olunur. Qebizlik ucun şam (gliserin suppozitoriya) uşaqlarda ən təhlükəsiz seçimdir.
Qusma eleyhine derman seçərkən qusmanın səbəbini bilmək vacibdir. Qusma zamani ne etmeli — ilk addım maye itkisinin qarşısını almaqdır. Kiçik qurtumlarla su, elektrolit məhlulu və ya şorba için. Qusma zamani ne yemeli — qusma dayandıqdan 2–3 saat sonra yüngül qidalar (quru çörək, düyü, banan) ilə başlayın. Usaqlarda qusma zamani ne etmeli — dehidratasiyanın əlamətlərinə diqqət edin. Boyuklerde qusma adətən qida zəhərlənməsi, virus infeksiyası və ya mədə xəstəlikləri ilə bağlıdır. Soyuq deyme qusma da yaygın haldır — soyuqdəymə zamanı mədə-bağırsaq sistemi də təsirə məruz qalır. Uşaqlarda qusma xüsusilə təhlükəlidir çünki kiçik bədən sürətlə maye itirir.
Probiotik sağlam bağırsaq florası üçün vacibdir. Probiotik dermanlar antibiotik kursundan sonra, ishal zamanı və ümumi həzm dəstəyi üçün tövsiyə olunur. Probiotik qidalar — kefir, yoğurt, turşu kələm, ayran — gündəlik pəhrizdə olmalıdır. Mede bagirsaq soyuqlamasi elametleri — qarın ağrısı, ishal, qusma, qızdırma — xüsusilə yay aylarında çox rast gəlinir.
Mede agrisi ucun tebii mualice dərman müalicəsinə əlavə olaraq effektiv ola bilər. Mede agrisi ucun bitkiler — zəncəfil çayı ürəkbulanmanı azaldır, nanə çayı mədə spazmlarını yatırır, çobanyastığı çayı mədə selikli qişasını qoruyur. Bu üsullar dərman müalicəsini əvəz etmir, lakin dəstəkləyici vasitə kimi faydalıdır.
Mede yanmasi, gastrit, ishal, qebizlik və qusma — bu problemlərin hamısı düzgün dərman seçimi, pəhriz və vaxtında həkim müraciəti ilə idarə oluna bilər. Antasidlər sürətli rahatlıq, PPI preparatları uzunmüddətli müalicə, fermentlər həzm dəstəyi, probiotiklər isə bağırsaq sağlamlığı üçündür.
Mədəniz sağlamlığınızın mərkəzidir — ona qayğı göstərin!
AZ − AZN
